بازخواني پديده اختلاف قرايات از نگاه نصر حامد ابوزيد

ReReading the Phenomenon of the Variants of the Recitations (Qirá’át) from the View of Nasr Abu Zayd

دكتر نصر حامد ابوزيد از دگرانديشان ديني است كه در زمينه مسايل علوم قرآني، از جمله پديده اختلاف قرايات، ديدگاه‌هايي بعضاً متفاوت از آراي پيشينيان عرضه كرده است. اين مقاله بر آن است تا با بهره‌گيري از روش كتابخانه‌اي و اَسنادي و با نگاهي تحليلي سير قرايت‌پژوهي ابوزيد را مرور كرده و برخي چالش‌هاي موجود در آن را به نقد و ارزيابي بنشيند. وي اختلاف قرايات را در پيوند با سرشتِ الفاظ قرآن مورد مطالعه قرار داده، توجيه عقلي اختلافات قرايات را در ديدگاه اشاعره مبني بر حدوث و قِدم قرآن و توجيه نقلي آن را در احرف سبعه مي‌جويد و ضمن اعتقاد به جواز قرايت به معنا، تثبيت قرايات را ناشي از دخالت تعصب قُرشي مي‌داند. ديدگاه‌هاي وي به دليل تعارضات درون‌مجموعي و برون‌مجموعي مخدوش و گاهي نيز برگرفته از آراي مستشرقان است.

Dr. Nasr Hamid Abu Zayd who is one of the religious heresies has presented opinions in the field of the issues of the science of the Quran (such as the variants of the recitations - qir?’?t) which are partly different from the antecedents’ opinions. This paper attempts to use the library and documentary method and with an analytic look to review the manner of the Abu Zayd’s research in qir?’?t and criticizes and evaluates some of its challenges. He has studied the variants of the recitations (qir?’?t) with the association with the essence of the Quran terms and investigates the intellect (aql) reasoning of the variants of the recitations (qir?’?t) from the view of Ash?`irah based on the Quran being created or eternal and narration (naql) reasoning in Seven Ahruf (Readings) and meanwhile authorizing the recitations to the meanings, he believed that the fixation of the recitations originated from the dogmatism of Quraysh. Because of the inner contradictory reasons and outer contrasting reasons, his opinions are vitiated and partly adopted from the opinions of the orientalists.