بررسي علل فرار آب از سد مخزني آرباتان درآذربايجان شرقي

Investigations on water escape causes of Arbatan Dam in Azerbaijan-e-Sharghi

بررسي دلايل فرار آب از سد مخزني آرباتان واقع در استان آذربايجان شرقي و در 50كيلومتري شمال‌شرق تبريز، هدف اصلي تحقيق حاضر است. گنجايش نهايي سد 27 ميليون مترمكعب بوده و آب آن از طريق يك كانال بتوني به طول 26 كيلومتر از سرشاخه هاي تلخه رود تامين شده است. اين سد در سال 1384 آبگيري شده و 5 سال بعد به دليل فرار آب، مخزن آن تخليه شده است. بررسي ها نشان مي دهد كه ساختگاه بر روي سازند تبخيري و مارن‌هاي ژيپس‌دار با ميان لايه‌هاي ژيپس قرارگرفته و در عمق 35متري، يك لايه نمكي نيز در محدوده مخزن شناسايي شده است. به نظر مي رسد كه آب از طريق انحلال لايه‌هاي ژيپسي و ايجاد فروچاله‌ها به لايه نمك رسيده و باعث انحلال آن و تشكيل كانال‌هاي زيرزميني شده است كه در نهايت منجر به فراركامل آب از مخزن گرديده است. روند عمومي فروچاله‎‌هاي داخل مخزن، امتداد شكاف‌هاي ايجاد شده در اثر فرونشست زمين و نيز يكسان بودن امتداد دهانه‌هاي ريزشي در پايين‌دست سد با امتداد لايه‌بندي منطقه، از شواهد تاييد اين نتيجه گيري هستند.

Investigation on the causes of the water escape from Arbatan Dam is the main objective of this paper. The dam is located 50 km of North-East Tabriz in Azerbaijan-e-Sharghi province. The maximum capacity of the dam reservoir is about 27 millions m3 and is feeding by an artificial channel with 26 km length from Talkh-e-Roud River. The dam is constructed in 2005 and it is dewatered four years later due to water escaping. Geothechnial and field investigations show that Gypsifeerous marls with intercalations of Gypsum crystals are the main lithology of the site. A Salt layer has also been recognized in 35m under the reservoir. It seems the water has been reached to salt layer by dissolution of gypsum layers. The salt layer dissolution has been caused the underground channels and sinkholes, consequently. Roof falling of the underground channels caused the ground subsidence and the dam axis has broken. The same tendency of sinkholes and land subsidence with layers strike in the study area confirms the obtained result.