دو سهو در شروح حافظ

Review and Correction of Two Cases of Blunders and Mistakes in the Commentaries of Hafezs Divan

جُستار پيش رو، به بررسي و اصلاح دو سهو و اشتباه درباره دو گروه‏واژه "دم" و "دام" پرداخته‏است. نخستين شارحان ديوان حافظ در عصر جديد، كه هم صاحب‏نظر بوده‏اند و هم با شيوه‏هاي پژوهش ادبي نيز آشنايي داشته‏اند، به دليل كميِ منابع پژوهش يا نوپا بودن پژوهش‏هاي زبان‏شناختي و ريشه‏شناختي درباره دو گروه‏واژه "دم" و "دام"، به خطا رفته‏اند. واژه "دم" كه به معناي نفس است و با واژه‏هاي "دميدن"، "دماغ" و "آماس" از يك خانواده است با واژه "دم" و البتّه با همين تلفظ، معاني "لبه"، "كناره"، "نزديك" و "مقارن"، خلط و اشتباه شده‏است. گروه ديگر، واژه "دام" است كه يك بار به معناي "تور"، "شبكه" و "زنجير" و بار ديگر به معناي "حيوان وحشيِ غير درنده" يا حتّي "حيوان اهلي" است. لازم به ذكر است كه اين واژه‏ها، از ريشه‏هاي متفاوت هندواروپايي به زبان فارسي راه يافته‏اند. در اين مقاله ضمن نشان دادن كاركرد هر كدام از اين كلمات در متون ادبي، به لحاظ ريشه‏شناسي نيز تك‏تك واژگان بررسي و تحليل شده‏اند، هم‏چنين برخي سهوهاي رخ داده در تحقيقات و پژوهش‏هاي ايراني را درباره اين واژه‏ها يادآوري كرده‏ايم.