نقش دادرس در احراز قاعده ماهوي (در حقوق موضوعه جمهوري اسلامي ايران)

ROLE OF JUDGE IN FINDING THE SUBSTANTIVE RULE OF LAW

دادرس در انجام تكليف رسيدگي به دعوا (مدني) مي بايد قاعده ماهوي حاكم بر قضيه را در منابع موجود شناسايي نمايد. انجام اين مهم در گرو شناسايي دقيق منابع حكم و ترتب آن در نظام حقوقي حاكم است. حقوق موضوعه جمهوري اسلامي در اصل 167 قانون اساسي و ماده 3 قانون آيين دادرسي مدني راجع به اين تكليف دادرس اعلام موضع نموده است. به رغم تبعيت كلي نظام حقوقي مزبور از نظام حقوقي نوشته، تغييرات رخداده بعد از انقلاب اسلامي نگاه نظام حقوقي اسلامي به قاضي را بر گزيده است. اين ديدگاه در مقايسه با نظام نوشته، عرصه فراخ تري در جولان دادرس به منظور يافتن حكم قضيه براي وي فراهم نموده؛ با وجود حفظ سيادت قانون به عنوان نخستين منبع حكم و با وجود ابقاي اعتبار ساير منابع، فتاوا و منابع معتبر اسلامي مورد تاكيد بيشتري قرار گرفته است. نگارندگان در پي توجيه اين نظر هستند كه جايگاه دادرس در شناسايي و اعمال قواعد بيش از آن چيزي است كه در نظام حقوقي پيش از انقلاب و به تبعيت از نظام حقوقي نوشته وجود داشت.

This is the obligation of judge in civil trial to finding substantive rule of law which is governing to a case in current resource of law. As an important role, it depends to have an accurate acknowledge about ruleʹs resources and applying it in governing legal system. In Iranian positive law we can see two rule of law concerning this obligation, first in Principle 167 of Constitution and second in article 3 of Civil Procedure Law. In despite of accepting the Civil Law exigencies in our legal system, after the Islamic Revolution our country have chosen the Islamic approach concerning judgeʹs role. This approach is an area larger than Civil Law system in comparison. Fitva and Islamic reliable resources have been observed in the other side in despite of Lawʹs premier place between other resource. The authors are trying to justifying this idea that the judgeʹs position in finding and applying substantive rule of law has been increased after mentioned revolution in comparing before that and Civil Law countries.