ماهيت و آثار معاملات افست در نظام حقوقي ايران و فقه اماميه

Nature and Effects of Offset Transactions in the Law of Iran and Islamic Jurisprudence

امروزه رواج و اهميت معاملات متقابل به ويژه قراداد افست در سطح بين‏الملل و در عين حال عدم آشنايي كافي از اين‌گونه معاملات در حقوق ايران، موجب شده است تا اشخاص حقيقي و حقوقي، از سطح وسيعي از تعاملات و مبادلات متداول در سطح تجارت بين‏الملل محروم بمانند. در اين پژوهش با مطالعه بر مفهوم و انواع قرارداد افست، به بررسي ماهيت و آثار آن از منظر حقوق ايران و فقه اماميه پرداخته شده است. بر اساس اين‌گونه از معاملات، خريدار محصولي را تهيه مي‌كند و در مقابل فروشنده نيز تعهد مي‌كند قطعات به كار رفته در آن محصول را از كشور خريدار تهيه نمايد و يا به طور كلي معادل ارزش قرارداد فروش، از خريدار كالا خريداري نمايد. در نتيجه بر اساس نحوه ارتباط تعهدات فروشنده نسبت به قرارداد اصلي، معاملات افست به دو گروه، مستقيم و غيرمستقيم تقسيم مي‌شوند. نوآوري اين پژوهش را مي‌توان در قالب‌ريزي و يافتن ماهيت و آثار براي يكي از پيچيده‌ترين معاملات در حوزه تجارت متقابل و هم خانواده با بيع متقابل؛ بر اساس مفاهيم، قواعد و اصول حقوقي ايران و فقه اماميه دانست. در حقوق ايران و فقه اماميه چندين ديدگاه براي تعيين ماهيت خاص معاملات افست قابل طرح مي‌باشد. اجاره اشخاص، عقود مختلط، قرارداد خصوصي، بيع عهدي و بيع مبيع كلي في الذمه چارچوب‌هايي هستند كه در اين زمينه قابل بررسي خواهند بود. در خصوص آثار اين‌گونه از معاملات بحث تعليق در تمليك مبيع، قبض ثمن حين العقد، ضمانت اجراي تخلف از اجرا تعهدات و فروش پيش از موعد قابل طرح مي‌باشد كه به منظور رعايت اجمال به برخي از اين موارد در اين مقاله اشاره گرديده و البته توضيحات كامل آن، در پايان نامه‌اي با همين عنوان مورد مطالعه قرار گرفته است.