ارزيابي تنوع مولكولي ژنوتيپ‌هاي برنج (Oryza sativa L.) با استفاده از نشانگرهاي ريزماهواره همبسته با خصوصيات زراعي و فيزيكوشيميايي دانه

Evaluation of molecular diversity in rice (Oryza sativa L.) genotypes using microsatellite markers linked with agronomic and grain physico-chemical characteristics

به منظور ارزيابي تنوع مولكولي و طبقه‌بندي ژنوتيپ‌هاي برنج، تعداد 94 ژنوتيپ برنج موجود در كلكسيون موسسه تحقيقات برنج كشور مورد ارزيابي قرار گرفتند. در اين آزمايش از52 جفت آغازگر ريزماهواره‌ پيوسته با ژن‌هاي كنترل‌كننده خصوصيات مهم زراعي و فيزيكوشيميايي دانه برنج با توزيع نسبتا يكنواخت روي 12 جفت كروموزوم برنج استفاده شد. در اين آزمايش، تعداد آلل‌هاي چندشكل 361 آلل با متوسط 750/4 آلل در هر مكان ژني بود. نتايج نشان داد كه نشانگرهاي RM276 و RM5642 روي كروموزوم شماره 6 و نشانگرهاي RM14 و RM1 روي كروموزوم شماره 1 بيشتر از 9 آلل داشتند. بيشترين و كمترين مقدار محتوي چندشكل (PIC) براي نشانگرهاي RM5642 و RM207 به ترتيب 854/0 و 515/0 بودند. تجزيه خوشه‌اي بر اساس داده‌هاي مولكولي با استفاده از روش دورترين همسايه و ضريب تشابه جاكارد منجر به گروه‌بندي ارقام در نه گروه گرديد، به‌طوري‌كه باعث تفكيك ارقام محلي با دارا بودن خصوصيات فيزيكوشيميايي دانه مطلوب از ارقام اصلاح شده و ساير ژنوتيپ‌ها گرديد. بدين ترتيب تعداد 9 رقم از 9 گروه متفاوت شامل ارقام ديلماني، طارم‌محلي، لاين 23، RI1843046 (هاشمي × صالح)، RI1843223 (محمدي × صالح)، IR50، لاين حاصل از تلاقي برگشتي بين دو رقم صالح و آبجي‌بوجي، RI184421 (حسن‌سرايي× سپيدرود) و RI184472 (غريب × سپيدرود) به عنوان والدين تلاقي‌ها براي تهيه جمعيت‌هاي اصلاحي انتخاب شدند. بررسي ضرايب تشابه محاسبه شده بين ارقام انتخابي براي استفاده در برنامه اصلاحي نشان دادكه ميزان تشابه ارقام با يكديگر بسيار پايين بوده و پيش‌بيني مي‌شود كه در بين نتاج حاصل از اين ارقام به عنوان والدين تلاقي‌ها، تنوع لازم براي اصلاح هدفمند خصوصيات مهم زراعي و فيزيكوشيميايي دانه برنج وجود داشته باشد. نتايج نشان داد كه استفاده از نشانگرهاي مولكولي اختصاصي و همبسته با ژن‌هاي كنترل‌كننده خصوصيات مهم زراعي و فيزيكوشيميايي دانه به دليل عدم تاثيرپذيري آنها از عوامل محيطي مي‌تواند ابزار مناسبي براي توليد و اصلاح هدفمند ارقام جديد در جمعيت‌هاي اصلاحي با استفاده از روش انتخاب به كمك نشانگر باشد.