جستاري در باب خداشناسي در انديشه ناگارجونه

Nagarjunaʹʹs Approach on the Question of Godʹʹs Existence

بررسي نحوه مواجهه ناگارجونه با مسيله خدا و شناخت او نشان مي‌دهد كه توسل به ديدگاه‌هاي الاهياتي‌اي چون خداباوري، الحاد، لاادري‌گرايي، و وحدت وجود نمي‌تواند برداشت درستي از ديدگاه مكتب مادهيميكه در باب وجود خداوند را فراروي ما نهد. ناگارجونه در پي آن است با تحليلي نقادانه به سراغ تصوري برود كه عامه مردم از مفهوم خداي شخصي دارند. اين مقاله مي‌كوشد براهين ناگارجونه را به شيوه فلسفه دين نظام‌مند كند و در اختيار خوانندگان قرار ‌دهد. رويكرد حقيقي مكتب مادهيميكه به وجود خداوند برخلاف آن‌چه مرسوم شده نه رويكردي توحيدي است و نه رويكردي الحادي؛ توحيدي نيست، چون اين مكتب نمي‌گويد «خدا وجود دارد» و الحادي هم نيست، زيرا از گزاره «خدا وجود ندارد» نيز دفاع نمي‌كند و هر دو را غير عقلاني مي‌داند. اين رويكرد توجه محققان انديشه‌هاي مكتب مادهيميكه را در گذشته به خود جلب نكرده و اميد است كه اين جستار بتواند فهم بهتري از تلقي مكتب بودايي مادهيميكه در باب مسيله وجود خداوند به دست بدهد.

This paper aims at studying Nagarjunaʹs approach on the question of Godʹs existence. The study reveals that resorting to theological views such astheism, atheism, agnosticism and pantheism cannot present a correct understanding of Godʹs existence from Madhyamikaʹs perspective. By making a critical analysis, Nagarjuna attempts to reach an idea of a personal God that the public have. This paper tries to systematize Nagarjunaʹs arguments with a method of philosophy of religion. Unlike what is believed, Madhyamikaʹs real approach on the existence of God is neither monotheistic nor atheistic; because this school accepts neither the statement "there is Godʹ nor the statement "there is no Godʹ.