پَژوهش يا پِژوهش

Pažuheš or pežoheš

من در اين نوشته كوشيده‌ام بنابر استدلال‌هاي موجود و شواهد زباني، كاربرد يا استعمال واژه‌ي پژوهش را، از كهن‌ترين زمان تا عصر حاضر، تا آن‌‌جا كه مقدور بوده است، بررسي و ارزيابي كنم. در اين راه آن‌چه مسلم مي‌نمايد، اين است كه واژه‌ي پژوهش، در زبان فارسي باستان و فارسي ميانه، به هيچ روي پِژوهش(pe?ohesh) نبوده است؛ اما در روند دگرگوني‌هاي آوايي، بنابر نشاني‌هايي كه در برخي از فرهنگ‌ها، مانند فرهنگ جهانگيري باقي مانده، به احتمال، «ياي» پيژوهش(pi?ohe?) را به صبغه‌ي ادغام در زبان عربي و يا به صبغه‌ي گويش‌وران شرق ايران(مانند سمرقند و بخارا و بلخ) به گونه‌اي نزديك به كسره برداشت نموده و به ضبط با كسر، تاليف كرده‌اند. كاري كه دكتر محمد معين نيز از آن پي‌روي كرده است؛ با اين حال، بنابر جست‌وجوها و نمونه‌هاي ديگر و با توجه به اين كه قاطبه‌ي مردم ايران، واژه‌ي مذكور را به فتح پ تلفظ مي‌كنند، به نظر مي‌رسد، تلفظ درست‌تر و رايج‌تر، همان پَژوهش بوده باشد.

In this paper, considering the arguments and evidences of language, we have discussed the pronunciation of the word "pa?uhe?", from the most ancient times until now. What is clear, is that the word Pa?uhe? in Middle Persian and Ancient Persian language, had not pronounced (pe?ohe?), but in the path of the phonetic transformation with those addresses in some dictionaries, such as remaining Jahangiri dictionary, most likely, the letter "ye" in (pi?ohe?) in the method of integration in Arabic style, or possibly, the East Iranian spokesmen style (such as Samarkand and Bukhara and Balkhʹs people) has pronounced close to the word (pe?uhe?). What that Doctor Mohammad Moein has followed as well. However, according to searches and other examples and considering that the most Iranian people pronounce this word as the case studied, it appears that, this pronunciation, is correct.