شناخت ساختار كالبدي قلعه روستاي خورانق با رويكرد تاثيرپذيري از الگوهاي رفتاري

Understanding the Physical Structure of the Castle in Khoranagh Village, the Influence of Behavior Patterns

اين پژوهش سعي بر آن دارد كه ضمن معرفي اجمالي ساختار كالبدي قلعه روستاي خورانق، اقدام به شناسايي رفتارهاي اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي ساكنان نمايد و از اين رهنمود به دنبال اين پرسش است كه آيا مفاهيم اجتماعي، رفتارهاي فرهنگي و شرايط اقتصادي، در شكل‌گيري كالبدي قلعه موثر بوده است يا خير و اگر موثر بوده در چه حد، شكل قلعه را تحت تاثير خود قرار داده است؛ قلعه‌اي كه علاوه بر قدمت زيادش، از معدود قلعه‌هاي كاملاً مسكوني (بدون سيستم حكومتي) يزد و حتي ايران شمرده مي‌شود. اين قلعه منحصربه‌فرد و بسيار نادر، هم‌اكنون كاملاً خالي از سكنه است و هيچ‌يك از ساكنان قديمي در آن سكونت ندارند تا بتوان از طريق آن‌ها به مطالعات ميداني و دريافت تاثير رفتارهايشان بر كالبد پرداخت. همچنين بدان سبب كه منابع كمي نيز درباره آن وجود دارد، تنها راه ممكن، اظهار نظر از طريق آثار كالبدي باقي‌مانده است؛ البته نمي‌توان تجربه‌هاي زيست معدود ساكنان در قيد حيات قلعه را نيز ناديده گرفت. هدف اين پژوهش آن است كه ضمن شناخت يك نمونه بكر معماري بومي، به تاثير متقابل رفتارها و باورهاي ساكنان و كالبد معماري بپردازد. اين مقاله بر پايه نتايج كاوش‌هاي بسيار محدود باستان‌شناسي، تحقيقات ميداني، مطالعات تاريخي و بررسي انتقادي متون، نتيجه خواهد گرفت كه كالبد قلعه، كه در طول زمان بر پايه طرحي منسجم، به دور هسته‌اي مركزي پيچيده شده است، بر پايه فلسفه‌اي اجتماعي، فرهنگي و مذهبي شكل گرفته؛ به‌طوري‌كه شناخت كالبد، بدون شناخت مفاهيم در پس آن، ميسر نيست و اين دو، موجوديتي جدانشدني‌اند.

This paper attempts to introduce the social, cultural and physical structure of castle and identify the impact of social, cultural, economic behaviors of residents in the formation of such a unique structure. This castle is considered as one of the few residential castles of Yazd and even Iran. The purpose of this research is to realize a pristine example of native architecture and to use its teachings to overcome lifeʹs inconsistencies and fragmentations. In this study, the castle was studied with library and field methods. However, due to position of the castle on the hill slope and consequently the high slope of streets, it was not possible to draw a map based on a fixed height. But it was attempted to correct and complete the map (prepared by the University of Yazd) with the help of aerial photographs and the field search. In addition, a simple sketch was drawn from all available homes, which are reducing day to day. This article is based on the results of limited archaeological excavations, field research, historical study and critical review of the literature. It can be concluded that the castle structure which has been wrapped around a central core over time, is shaped on a social, cultural and religious philosophy. So, understanding the structure is not possible without understanding its concepts and they are inseparable entities.