بررسي پراكنش BTEXدر منطقه صنعتي زرقان به كمك GIS

GIS-assisted dispersion of BTEX in the industrial regions of Zarghan, Iran

زرقان در 25 كيلومتري شمال شرقي شيراز همواره تحت تاثير آلاينده‌هاي متعددي واقع شده است. بنزن، تولوين و اگزيلن از آلاينده‌هاي مهم هوا به شمار ‌مي‌روند. منابع آلاينده در اطراف زرقان سهم مهمي در ايجاد اين آلاينده‌ها دارند. در اين مطالعه 10 ايستگاه انتخاب و از طريق جاذب‌هاي استاندارد‌شده گروه بنزن، تولوين، اتيل بنزن و اگزيلن (BTEX) به روش پسيو نمونه‌برداري شدند. نمونه‌ها پس از دو هفته تماس با هواي محيط جمع‌آوري و به آزمايشگاه ارسال شدند. با استفاده از نتايج حاصل و موقعيت جغرافيايي محل‌هاي نمونه‌برداري به كمك نرم‌‌‌افزارArcGIS و درون‌يابي به روش‌هاي مختلف، غلظت آلاينده‌ها در نقاط ديگر شهر پيش‌بيني و با استاندارد مقايسه شد. نتايج نشان دادند كه غلظت تولوين، اتيل بنزن و اگزيلن در مناطق مسكوني كمتر از حد مخاطره‌آميز براي سلامت انسان‌ است. تصاوير به‌دست‌آمده از اين درون‌يابي‌ها غلظت نسبتاً زياد بنزن در حد ?g/m3 5/ 21 در شعاع 5/1 كيلومتري از پالايشگاه را نشان داد. مدل‌هاي GIS و رگرسيون بين نسبت غلظت آلاينده‌هاي BTEX در ايستگاه ميدان امام (حاشيه كوه) و غلظت آن در پالايشگاه ارتباط مستقيم و خطي (ضريب رگرسيون 98/0) را نشان داد كه اين احتمال را كه منشا اصلي BTEX پالايشگاه شيراز باشد قوت بخشيد، اما تاثير بزرگراه و شهرك صنعتي در مناطق مسكوني ناچيز است. همچنين، محاسبات نشان داد تراكم گازها در زرقان متناسب با وزن مولكولي آن‌هاست و عموماً آلاينده‌هاي سنگين‌تر قادر به عبور از ارتفاعات صخره‌اي مجاور شهر نيستند و در نتيجه غلظت اين آلاينده‌ها در شهر، متراكم و بيشتر مي‌شود. پايش اين گاز در زرقان و دانستن سهم منابع مختلف آلاينده و شعاع پراكنش اين آلودگي از طريق هر منبع در مديريت و كنترل آلودگي هوا مهم است.

The city of Zarghan is located 25 Km northeast of Shiraz, Southern Iran. Zarghan is affected by numerous pollution sources such as Shiraz oil refinery, an industrial park and Shiraz-Tehran highway. These sources around Zarghan can cause serious local air pollution. Benzene, toluene, ethylbenzene and xylene (BTEX) are important indicators of urban air pollution. In this study, we used passive sampling method to measure the concentration of BTEX at 10 monitoring stations. Interpolation tools in ArcGIS technique create a continuous surface from measured values to predict BTEX concentration in other parts of the city. The concentrations of benzene was exceeded the standard limit and the direction of the wind is carried out the pollution toward the city limits. The main source of BTEX was Shiraz oil refinery, but the role of the local highway and industrial park was not significant. The concentration of air pollutant in Zarghan is directly proportional to its molecular weight. Therefore, high molecular weight pollutants are more likely condensed within the city limits. To control and manage Zarghan air quality, it is important to monitor BTEX concentration in the surrounding area. It is also essential to determine the contribution of other sources and the dispersion radius of pollutants in the area as well.