تصحيح و تحقيق رساله تحرير الدلايل في تقرير المسايل اثر اثيرالدين ابهري

Introduction to and Edition of al-Abhari’s Tahrir al-Dala’il fi Taqrir al-Masa’il

اثيرالدين ابهري را رساله‌اي‌ است كه در نسخه‌شناسي‌ها با نام «ثماني‌عشره مسيله في الكلام» يا «المسايل» شناسانده شده است، ولي برپايه يافته ما نام اصلي آن «تحرير الدلايل في تقرير المسايل» است. اين رساله، كه گويا تنها نوشته كلاميِ تاكنون‌ـ‌شناخته‌شده اوست، دربردارنده هجده مسيله كلامي ا‌ست كه بيش‌وكم با بيست مسيله‌اي كه غزالي در تهافت‌الفلاسفه پيش مي‌كشد همخواني دارند. ابهري در بيش‌ترِ اين مسيله‌ها از مكتب اشعري در برابر فيلسوفان و معتزليان دفاع مي‌كند. در اين نوشتار، «تحرير الدلايل» را بر اساس گواهي ابن‌تيميه، سبك نويسندگي ابهري، و انديشه‌هاي فلسفي او، اصالت‌سنجي كرده؛ و برپايه نسخه‌هاي خطّي راغب‌پاشا 1461، مجلس شورا 1830، و آيت‌اللّه مرعشي 59/35، كه گويا هر سه در قرن يازدهم هجري كتابت شده‌اند، به شيوه بينابين تصحيح كرده‌ايم.

Athir al-Din al-Abhari has a treatise bibliographies have called “Thamani ‘Ashra Mas’ala fi al-Kalam” (i.e., 18 Problems in Theology) or “al-Mas’il” (i.e. The Problems), but our findings show that its real name is “Tahrir al-Dalail fi Taqrir al-Masa’il” (i.e. The Introduction of Arguments for the Establishment of the Problems). The treatise, which is presumably his only writing in Kalam, contains 18 theological problems that are more-or-less compatible with the 20 problems which al-Gazzali introduces in Tahafut al-Falasifa. In most of the problems, al-Abhari defends Ash’rite school against Muslim Philosophers and Mu’tazilits. In this article, on the basis of Ibn Taimiyya’s testimony, Abhari’s style of writing, and his philosophical thoughts, I prove the authenticity of his treatise. Also, I edit it through the median method according to the Raghib Pasha 1461, Majlis 1830, Mar’ashi 35/59’s manuscripts all of which presumably have been copied in 11th century A.H.