راويان مُكتِب: كاربرد داده‌هاي رجالي براي شناسايي جرياني فرهنگي

The Muktib Narrators: Examining Islamic Biographical Data to Describe a Cultural Movement

تاريخ آموزش و پرورش در سده‌هاي نخست فرهنگ و تمدن اسلامي، مبهم و تا حدود زيادي ناشناخته است. آگاهيهاي چنداني در باره متون درسي اين دوره، روش و برنامه‌هاي تدريس، جايگاه اجتماعي معلّمان، و ميزان فرهنگ پذيري نسبت به اين آموزشها در بلاد مختلف جهان اسلام در دست نيست. گذشته از آن كه مورخان ضرورتي براي بحث در باره آموزشهاي ابتدايي حس نكرده‌اند، بيشتر معلمان اين دوره نيز، شخصيتهاي علمي برجسته‌اي محسوب نمي‌شده‌اند كه از ديد آنها شايان توجه بنمايند. بااينحال، برخي از معلمان دوره‌هاي ابتدايي آموزش، گاه و بيگاه به عنوان راويان حديث نيز شناخته شده‌اند و نامي از آنها در كتب رجال و حديث نه در اثر اشتغال اصلي آنها، بلكه به تَبَعِ پرداختنشان به روايات جاي گرفته است. در اين مطالعه كوشش مي‌شود با گردآوري اين قبيل داده‌هاي رجالي و كوشش براي تحليل و پردازش آنها با روشهاي نوين تحليل متون تاريخي، تلاشي به منظور بازشناسي اين معلمان و شخصيت علمي و اجتماعيشان، و سپس ارايه تصويري واضح‌تر از وضعيت آموزش ابتدايي سده‌هاي نخستين اسلامي صورت گيرد.