نگاهي به شيوه‌هاي شكل‌گيري نگاره‌هاي شاهنامه رشيدا

An introduction to Stylists of Rashida Shahnama

شاهنامه رشيدا با 93 نگاره بدون رقم، متعلق به قرن يازده ه.ق محفوظ در موزه كاخ گلستان، يكي از شاهنامه‌هاي مهم دوره صفويه به‌شمار مي‌رود. خوشنويسي و نگارش زيباي آن به عبدالرشيد ديلمي منسوب بوده؛ ازاين‌رو به شاهنامه «رشيدا» معروف شده است. به‌دليل اينكه اين شاهنامه امضا و شناسه‌اي ندارد، اين مقاله به بررسي شيوه‌هاي شكل‌گيري در نگاره‌ها پرداخته و همچنين هنرمندان آن را شناسايي و معرفي كرده است. سوال اصلي پژوهش اين است كه نگاره‌هاي اين شاهنامه، هويتي مشخص از مكتب نقاشي اصفهان دارند يا مي‌توان از شيوه اجرايي نگاره‌ها به شناسايي هنرمندان آن پي برد؟ اين پژوهش با روش بررسي تحليلي و تطبيقي آثار به‌جامانده از هنرمندان مكتب اصفهان با نگاره‌هاي شاهنامه رشيدا به اين نتيجه دست يافته است: نقاشي‌هاي اين نسخه از منظر ساختار تصويري، رنگ‌بندي، پيكره‌نگاري و شيوه اجرايي با نقاشي اصفهان و ويژگي‌هاي بصري آثار دو تن از نقاشان اين دوره، يعني محمد يوسف و محمد قاسم انطباق دارند.

Iranian Domestic and Foreign Art Museums have numerous illustrated shahnama each of which plays an important role in analyzing the painting vicissitude of Esfahani School. In the meantime, Rashida Shahnama is one of the very important manuscripts now kept in Golestan Palace Museum in Tehran. This copy of Rashida Shahnama belongs to 11th Lunar Hegira with 93 unwritten depictions. All the depictions of this shahnama bear the general specifications of Esfahani School. In these depictions, visual and aesthetic elements of Esfahani School such as chorus, coloring, design, figures, sceneries, visual structure and executive techniques are seen. Since the depictions of this copy lack the signature of their creator, this paper emphasized that with the study of the exclusive specifications of each and every one of these painting, their creators may be identified. The main hypothesis of this paper is that the depictions of this Shahnama have specific identities distinguished from Esfahan School to the extent that they can be distinguished from other works of this era. In this paper, the executive style is called Esfahani, and the esthetics governing these works is analyzed.