بلاغت انواع ادبي با تكيه بر بلاغت نوع رباعي

Rhetoric of Different Literary Genres with Focus on Ruba’i Rhetoric

بلاغت سنتي، زيبايي‌شناسي آثار ادبي را تنها در سه حوزه‌ي علم بديع، بيان و معاني بررسي مي‌كند. اين ديدگاه سنتي، ارزش زيبايي شناختي هر سروده يا نوشته‌ي ادبي را تنها آراسته‌بودن آن به آرايه ها و هنرهايي مي داند كه در سه قلمرو بديع، بيان و معاني از آن‌ها سخن مي رود. اما بلاغت جديد، معيار زيبايي اثر ادبي را علاوه‌براين سه علم، در شاخص ها و مولفه هاي ديگري جست‌وجو مي‌كند كه موجب تماميت و كليت اثر و شالوده سازي آن مي شوند. برخي از اين معيارها و ابزارهاي جديد كه در بلاغت يك متن ادبي، مي بايست مورد بررسي قرار گيرند، عبارتند از: پيكره‌ي زباني، درون‌مايه سازي، عوامل تماميت هنري يك اثر، ساخت اطلاعاتي، تناسب اجزا با بافت، لحن حاكم بر درون‌مايه، فضاسازي، تناسب صور خيال با درون‌مايه و شكل اثر، زمينه-چيني و ... نكته‌ي ديگر اين است كه هر نوع ادبي اعم از شعر، نثر، حماسه، ادبيات غنايي، تعليمي، نمايشي، داستان، رمان، قصيده، غزل، رباعي و ...، بلاغت و معيارهاي زيبايي‌شناسيك ويژه‌ي خود را دارد؛ وجوه زيبايي شناسي هر نوع ادبي، بايد با معيار بلاغي خاص آن نوع سنجيده شود. براي اثبات اين فرضيه، بلاغت نوع رباعي را براساس معيارهاي جديد بلاغت، بررسيده و نشان داده ايم كه كيفيت معيارها و شاخص هايي كه موجب زيبايي نوع رباعي و التذاذ هنري از آن مي‌شود، با انواع ديگر متفاوت است.

Traditional rhetoric studies the esthetics of literary works only in three areas, namely the science of rhetoric, expression and meanings. This traditional view sees the esthetic value of each poem or literary text in its being filled with devices and arts mentioned in the above said three areas. However, new rhetoric seeks the criterion of esthetics of a literary work in other indices and components too which lead to the integration of the text. Some of the new criteria and tools that should be studied in the rhetoric of a literary text are linguistic configuration, theme, space, suitability of the imaginations with the theme and form of the text, etc. Another point is that any literary genre whether poem, prose, epic, drama, story, novel, ghazal, ruba’i, etc. has its own esthetic criteria and rhetoric. Thus, the esthetic aspects of each genre should be evaluated against its special rhetoric criterion. To prove this hypothesis, this paper studies the rhetoric of the ruba’i genre based on the new rhetoric criteria. It is shown that the quality of the criteria and indices that lead to the beauty of the ruba’i is different from other genres.