حقوق مخالفان پيش از جنگ و هنگام جنگ از ديدگاه نهج‌البلاغه

The rights of opponents before and during war in Nahj-al-Balaghah

چكيده امام علي (ع) از همان ابتداي تصدي امر خلافت، با مخالفان و دشمنان بسياري روبه‌رو بودند و ديري نپاييد كه اين مخالفت‌ها و عداوت‌ها با امام شدت يافت و با وجود تلاش‌هاي فراوان ايشان براي يافتن راهكاري براي حفظ آرامش جامعه و جلوگيري از قتل و كشتار مسلمانان، سه جنگ داخلي جمل، صفين و نهروان در دوران كوتاه حكومت ايشان رخ داد. تلاش امام براي برقراري صلح، در طول جنگ‌ها نيز ادامه داشت، هر چند در بيشتر اوقات ناكام مي‌ماند. امام علي (ع) در آن زمان كه مجبور به جنگيدن با دشمنانشان بودند، با تكيه بر آموزه‌هاي قرآن و سيره نبوي، از مسير حق و عدالت، بيرون نيامدند و با رفتار عادلانه خود، جنگ بر مبناي حقوق الهي و انساني را به زيبايي به تصوير كشاندند، تا الگوي عملي براي تمام حق‌جويان باشد. از مهم‌ترين حقوقي كه ايشان در جنگ با مسلمانان به آن پاي‌بند بودند، مذاكره و اتمام حجت با دشمن پيش از آغاز جنگ، برخورد انساني با دشمن و استفاده نكردن از روش‌هاي خشونت‌آميز و وحشيانه در جنگ است. كليدواژه‌ها: مخالفان ‌برانداز، حقوق جنگ، امام علي (ع)، نهج‌البلاغه.

From the commencement of his caliphate, Imam Ali (AS) encountered many opponents and enemies .in spite of his struggle for peace making and preventing the massacre of Muslims ,it didn’t take long before these hostilites increased and led to three civil wars: Jamal,Seffin,Nahrovan. Imam’s efforts for ceasing fire continued during the battles , although it usually didn’t have any result. At the times he was forced to fight, learning from the Quran and following the example of the Holy Prophet(SAWA), he never trespassed truth and justice and eventually manifested a war, based on divine and human rights in order to be a practical example for all those seeking truth. Of the most important rights which Imam Ali(AS) observed in his battles against other muslims, was the right of negotiation, talking them out of war and leaving no room for any excuse for war, observing humane behavior with enemy and avoiding brutal and harsh methods in war. Keywords : abolitionists ، war rights ،Imam Ali(AS) , Nahj-al-Balaghah --