ضرورت اندازه‌گيري مواجهه در مطالعات اپيدميولوژي شغلي بر اساس ماتريس مواجهه شغلي

سردبير محترم شغل يك عامل خطر بالقوه شناخته شده در ايجاد پيامدهاي بهداشتي به‌ويژه در مردان است. از آنجا كه استفاده از عنوان شغل براي بررسي رابطه احتمالي شغل و پيامد بهداشتي منجر به برآوردهاي نادرست مي شود اپيدميولوژي نوين تمايل به استفاده از مواجهات شغلي به‌جاي عناوين شغلي دارد(1). از اين رو، ماتريس مواجهه شغلي (Job exposure matrix) براي ارزيابي مواجهه‌هاي بالقوه بهداشتي در محيط كار طراحي گرديد (2). اولين ماتريس در اواخر 1970 معرفي شد و از آن پس اين روش ارزيابي مواجهه در اپيدميولوژي شغلي مورد استفاده قرار گرفت (3). ماتريس مواجهه شغلي جدول متقاطعي از عناوين شغلي و مواجهاتي است كه كارگران در محيط كار با آن مواجهه شوند. هر سلول از ماتريس حاوي اطلاعات مواجهه با يك عامل در يك عنوان شغلي را نشان مي دهد (2 و 4). همه ماتريس ها حداقل داراي دو محور مربوط به مشاغل و محور عوامل خطر هستند و ابعاد ديگري همچون بعد زمان، جنسيت و نوع كارخانه براي افزايش اعتبار ماتريس ها به برخي از آن‌ها اضافه شده است (2). ماتريس‌ها بر اساس دو رويكرد مبتني بر جمعيت و ويژه صنعتي طراحي مي‌شوند. در ماتريس مبتني بر جمعيت تمام مشاغل يك جمعيت و در ماتريس ويژه صنعت، مشاغل موجود در يك يا چند صنعت را ثبت مي‌كنند. مواجهه با عوامل زيان آور بر اساس ماهيت مواجهه‌ها با در نظر گرفتن شدت، دوره و فراواني مواجهه به‌طور كيفي (بله/ خير)، نيمه‌كمي (ندارد/ كم/ متوسط/ شديد) و كمي با توجه به واحد اندازه گيري عوامل خطر اندازه گيري مي شود و با توجه به ناهمگوني مواجهه در بين كارگران به‌صورت متوسط سطح مواجهه (L) (ميانگين مواجهه در كارگران مواجهه داشته) و احتمال قرار گرفتن در معرض مواجهه (P) (كارگران مواجهه‌يافته با عوامل زيان آور نسبت به كل كارگران در معرض خطر) در هر سلول از ماتريس مشخص مي شود. شاخص به‌دست‌آمده از ماتريس با عنوان شاخص مواجهه تجمعي از مجموع حاصلضرب متوسط سطح مواجهه × احتمال قرارگرفتن در معرض مواجهه × دوره مواجهه به‌دست مي آيد (3). Cumulative exposure index (CEI) = ماتريس مواجهه شغلي با پيوند دادههاي نظام ثبت و گزارش بيماري‌ها، گواهي هاي فوت، بيمه هاي درماني و مطالعات اپيدميولوژيك كه تاريخچه شغلي افراد را دربردارند، مي تواند اطلاعات شغلي آن‌ها را به مواجهات شغلي تبديل نمايد. از ماتريس مواجهه شغلي علاوه بر اهداف مطالعات اپيدميولوژيك براي ارزيابي مواجهه و برآورد بار بيماري‌هاو براي پيش بيني مواجهات شغلي آينده در محيط كار استفاده مي‌شود. استفاده از ماتريس مواجهه شغلي در مطالعات اپيدميولوژيك نسبت به ساير روش هاي سنتي ارزيابي مواجهه آسان تر و منجر به صرفه‌جويي بيشتر در منابع مي شود و در برخي مواقع در تجزيه و تحليل روابط عليتي در پايگاه هاي اطلاعاتي خيلي بزرگ شايد تنها راه امكان پذير است. مزيت عمده استفاده از ماتريس كاهش سو طبقه بندي غيرافتراقي عدم تمايز افراد بيمار از غيربيمار و عدم وجود خطاي ناشي از يادآوري كارگران است (5). ناتواني در محاسبه تنوع مواجهه در طبقات شغلي و فرآيند ساخت پرزحمت كدبندي مشاغل از محدوديت‌هاي ماتريس مي‌باشند(3). كه با وجود محدوديت هاي ياد شده استفاده از ماتريس مواجهه شغلي، مكمل ارزشمندي در مطالعات اپيدميولوژيك شغلي محسوب مي شود و گرچه سو طبقه‌بندي را به‌طور كامل حذف نمي كند اما تا حد زيادي آن را كاهش مي دهد.