جايگاه انگاره دين در نظام فلسفي هگل

Religious Ideas in Hegel’s Philosophy

هگل ديدگاهي تاريخي درباره دين و سير تكامل آن دارد. اين سير با حركت روح از نازل ترين مرتبه آغاز مي‏شود و تا رسيدن به عالي ترين جايگاه -روح مطلق- ادامه مي‏يابد؛ روح آدمي با گذار از هنر، به دين مي‏رسد و سپس، به‏سوي عقلانيت محض حركت مي كند. در اين مقاله، در پي آنيم تا نخست، به شيوه اي توصيفي، معاني متفاوت مورد نظر هگل از انگاره انگاره دين را، در دوره هاي مختلف فكري وي، بيان كنيم؛ سپس، به پديدارشناسيِ تاريخيِ اين انگاره انگاره از ديد وي خواهيم پرداخت. هگل معتقد است كه انگاره دين ماهيت دوگانه اي دارد: ازيك‏سو، متشكل از امر حسي هنري و ازسوي‏ديگر، داراي وجهي مفهومي فلسفي است؛ براساس همين نگرش، انگاره دين را به‏عنوان يك حد وسط منحصربه‏فرد، نسبت به ديگر واسط ها، در سير تكامل روح تبيين مي‏كنيم. علاوه بر اين، از تاثير صورت سه گانهه اقانيم مسيحي بر تلقيِ ديالكتيكيِ هگل از سير تاريخيِ روح ياد خواهد شد، به مثابه امري كه خوانش هاي متفاوت و گاه متضاد از فلسفه هگل به دست مي‏دهد.

Hegel has an historical view regarding religion and its process. By passing the art, religion and philosophy, this process goes from the lowest to the highest part. This article is going to clarify the difference between the Hegelʹs treatments of religion in various periods of his thought. It also considers the historical phenomenology of religion in Hegelʹs philosophy. In this regard, in which religion consists of the two states of art and philosophy, we can assume that the idea of religion is totally different from the other concepts which have been named in his philosophy. In addition, we ought to say that trinity itself had the most powerful influence on Hegelʹs thought and his philosophy. Despite the fact that this aspect of philosophy of Hegel has been overlooked by many philosophers, but the uniqueness of role of religion in his thought has been followed and developed over the centuries