ارزش‏هاي جاويد و جهان‏گستر شهرسازي اسلامي (بازنمودي از نگرش‏هاي فرا كالبدي و فرازماني شهر اسلامي)

اين پژوهش ‏كوشيده تا توان به‏كارگيري ارزش‏هاي شهرسازي اسلامي‏ را در دوره‏ي امروزين و براي گستره‏ جهاني آشكار سازد. در پژوهش‏هاي مشابه، بيشتر به سويه‏هاي شكلي و ريخت‎شناسي شهر اسلامي در دوران گذشته بسنده‏ شده و سويه‏هاي دريافتي و پويا و امروزين آن چندان بررسي نشده ‏است. در اين نوشتار ابتدا پژوهش‏هاي انجام شده بازبيني و در دو لايه‏ي «كالبدي» و «ناكالبدي» شناسايي شده‏است. پس از آشكارسازي گذشته نگر و كالبدي بودن بيشتر اين پژوهش‏ها ، پنداره‏ها و سويه‏هاي «فراكالبدي» شهر اسلامي كه تا كنون پنهان مانده‏اند، با نگرش به انگاره‏هاي شهرسازي امروزين نمايان شده‏است. نمونه‏هايي از شهرهاي اسلامي كندوكاو شده و با بررسي‏هاي چندباره و ژرف، ويژگي‏هاي شيوه‏ي هم‏آميزي كالبدي پاره‏هاي آن‏ها در چند شناسه‏ي هموند، مانند «دادگستري»، «يگانگي با گوناگوني»، «پرمايگي با ناهمگوني» و «سازش‏پذيري با خردورزي»‏ نهاده ‏شده‏اند. گزينش اين پنداره‏ها به‏گونه‏اي شده كه داراي سرشت فراكالبدي باشند. سرانجام رويكردهاي جديد در انگاره‏هاي شهرسازي امروزين كه از 1960 به اين سو در جهان بازگو شده ، همچون «شهرسازي فزاينده»، «داد و ستدي»، «جانشيني» و «بنيادي» و نيز روش‏هاي «ساختاري و راهبردي» با رويكردهاي گسترش شهر اسلامي سنجش شده ‏است. يافته‏ي بنيادي اين نوشتار اين است كه ارزش‏هاي شهرسازي اسلامي فراي كالبد، جاي و زمان است و مي‎توان از آنها در گسترش شهرهاي جهاني امروز بهره ‏برد. اين شهرسازي، راهبردي و پويا بوده و ويژگي‏ها و انگاره‏هاي درست امروزين شهرسازي را از زماني بسيار پيش‏تر دربرداشته ‏است و توان بسياري در جهان‏گستر‏ي داشته و همچنان دارد.