نماد «طبيب» در شعر فارسي سده هشتم و شاعران دوره عبّاسي

شعر فارسي سده هشتم هجري، سرشار از نمادها و رموز عرفاني است كه حاصل نوآوري و استعداد شاعران اين دوره، تحت تاثير مضامين عرفان ابن عربي است. از جمله اين نمادها، نماد «طبيب» است كه مضامين مشابه و همساني از آن در مقايسه با شعر فارسي، در ادبيات دوره عبّاسي نيز نمود دارد. اين مقاله به بررسي تطبيقي نماد «طبيب» بر اساس مكتب آمريكايي ادبيات تطبيقي، در شعر شاعران دو دوره مي پردازد. طبيب غالباً در شعر شاعران دوره عبّاسي، نماد طبيب معروف است؛ هرچند برخي شاعران آن را براي وصف ممدوح و ستايشِ توانايي، درمانگري و چاره انديشي او يا وصف معشوق به كار برده اند. شاعران زبان فارسي نماد طبيب را از معناي مادّي و زميني به معناي رمزي و عرفاني سوق داده اند؛ امّا در شعر شاعران دوره عبّاسي نمادّ مادّي دارد. از سويي ديگر، بافت معنوي تصويرهاي نمادين شاعران عبّاسي از طبيب، تك معنايي است؛ در صورتي كه تصوير نمادين شاعران فارسي، سه بافت لغوي معمول، سنّت ادبي و عارفانه دارد. در حقيقت، تصاوير نمادين شاعران فارسي، برخلاف شاعران دوره عبّاسي كه تك معنايي است، ميان حقيقت و مجاز شناور است.