چگونگي حضور خيّام در شعر عبد الوهاب البياتي

پژوهش حاضر مي‌كوشد چگونگي حضور انديشه‌هاي خيّام را، به عنوان يكي از مفاهيم پربسامد، در شعر عبد الوهاب البياتي شاعر نام‌آشناي عراقي بررسي كند و براي انجام اين كار دو دفتر شعري «الّذي ياتي ولا ياتي» و «الموت في الحياه» كه بيشترين توجّه را به خيّام دارند، مورد بررسي قرار گرفته‌اند. از آنجا كه بياتي شاعري بزرگ با انديشه‌هاي جهان وطني است، خيّام به عنوان انساني كه از ديرباز به دليل انديشه‌هاي پرسشگرانه و منظومه خاص فكري‌اش، در بين جهانيان مورد توجّه بوده، به شكلي پررنگ وارد سروده‌هاي اين شاعر شده است. در اين مقاله خيّام به سه شكل در شعر بياتي بازيابي شده و مورد كنكاش قرار گرفته است. نخست «ذكر نام خيّام و توصيف او»، دوّم «انديشه‌هاي خيّامي» كه شاعر تحت تاثير آن‌ها به سرودن پرداخته است و در نهايت «نقاب خيّام» كه يكي از تكنيك‌هاي جديد و پركاربرد در شعر معاصر عرب است؛ از اين گذشته اثبات كرده‌ايم كه بياتي با نسبت دادن بسياري ويژگي‌هاي جديد به خيّام، از او اسطوره‌اي مي‌سازد كه تمام ويژگي‌هاي مورد نظر شاعر انقلابي را داراست. پس از اين نيز به جنبه‌اي ديگر از تاثيرپذيري بياتي از خيّام يعني رباعي سرايي پرداخته‌ايم و نمونه‌اي از اشعار بياتي را موسوم به رباعي مورد بررسي قرار داده‌ايم. در نهايت با ذكر اين نمونه‌ها دريافته‌ايم كه در كنار تمامي مضاميني كه بياتي از ادبيّات ايران گرفته است، زندگي، شخصيت و تفكرات خيّام به عنوان همزادي كه شاعر براي خود در نظر گرفته به شعرش وارد شده است و خيّام در بسيار از سروده‌ها خودِ شاعر است و به يقين نيشابور جايگاه خيّام و شهر آرماني بياتي، همان بغداد، زادگاه اوست.