فرايند «باهم‌آيي» در شعر سبك آذربايجاني

Collocation Process in Azerbaijani Style of Poetry

«باهم‌آيي» در كلام ادبي، حاصل تداعي ذهني و ابداع ارتباطات هنري و زباني ميان اجزاي كلام در دو محور هم‌نشيني و جانشيني است. در زبان عادي و رسمي، باهم‌آيي، يكي از شروط لازم براي انسجام و معني‌دار بودن كلام است، امّا در زبان ادبي، انواع خلّاقيّت‌ها و ابتكارات زيبايي‌شناختي است كه منجر به ظهور انواع باهم‌آيي‌ها در سخن مي‌شود. بدين جهت، انواع و دايره باهم‌‌آيي‌ها در زبان ادبي بسيار گسترده‌تر و متنوّع‌تر از باهم‌آيي‌ها در زبان عادي است. يكي از مهمّ‌ترين و پربسامدترين مختصّات سطح زباني و ادبي شعر سبك آذربايجاني، وجود تناسب و ارتباطات گسترده در شبكه كلمات و تصاوير و آواها و مفاهيم به‌كار رفته در هر بيت است. اين مقاله، انواع باهم‌آيي‌ها را در شعر شاعران شاخص سبك آذربايجاني (خاقاني، نظامي، فلكي، مجيرالدّين، مهستي) بازجسته است.

The mental association and the innovation of lingual and artistic relations on two syntagmatic and paradigmatic axis results in collocation in a literary speech. In the ordinary and formal language collocation is the necessary condition for a speech to be considered meaningful and coherent, but in literary language, there is a variety of aesthetic creativities and innovations that leads to the emergence of several collocations in the speech. So, in comparison with an ordinary language, several collocations can be found in a literary one. Of the most important and the most frequent linguistic and literary coordinates of Azerbaijani poetic style is the existence of an extensive proportion and relation in the network of words and the images, phones and concepts in each verse. This article reviews different types of collocations in Azerbaijani style.