بررسي مقايسه‌اي موسيقي بيروني و كناري غزل‌هاي انوري و خاقاني

A Comparative Study of External and Lateral Music in Anvari’s and Khaqani’s Odes

انوري و خاقاني دوتن از نام‌دارترين سخن‌وران تاريخ شعرفارسي هستند. اين دو، تاثير اساسي و عمده‌اي درغزل فارسي داشته‌اند. اين مقاله جستاري درباره‌ي مهم‌ترين جلوه‌هاي موسيقي شعر، در غزل‌هاي اين دو سخن‌ور پرمايه است. ازين رو، پس از ذكر مقدّمه‌اي پيرامون اهمّيّت اين دو شاعر در تحوّل و اعتلاي غزل، به ترتيب به بررسي موسيقي بيروني (عروض) و كناري (قافيه و رديف) در غزل‌هاي آن‌ها پرداخته، هم‌راه با ارايه‌ي نمودارها و تحليل آمارها به اين نتايج مي‌رسد كه، با وجودي كه هردو شاعر خيلي كم از اوزان كم كاربرد و نامطبوع استفاده كرده‌اند، امّا موسيقي بيروني در غزل‌هاي خاقاني گوش نوازترو خوش آهنگ‌تر است. در زمينه‌ي موسيقي كناري نيز مشخص مي‌كند كه، رديف‌هاي شاعر شرواني بيشتر و هم‌چنين دراز آهنگ‌تر از رديف‌هاي شاعر خراساني است. در مقابل، قافيه‌هاي انوري از خاقاني خوش نواتراست. به دليل آن‌كه حروف مشترك هجاهاي قافيه در غزل‌هاي او بيشتر است.

Anvari and Khaqani are two great Iranian poets who have greatly and fundamentally influenced Persian odes (ghazals). The present article has a look at the most important musical manifestations of these two great poets’ odes. After an introduction about the importance of these two poets in developing and elevating odes, the article studies the external music (prosody) and lateral music (rhyme) in their odes, providing tables and figures to show the results of the research.