معاني عدالت در اخلاق اسلامي

The Notions of Justice in Islamic Ethics

يكي از مفاهيم كليدي كه در حوزه‌هاي مختلف علوم انساني از جمله علم اجتماع، سياست و اخلاق مطرح مي‌شود، «عدالت» است. از اين اصطلاح، تعاريف و معاني مختلفي وجود دارد. هدف اين پژوهش، بررسي معاني عدالت در اخلاق اسلامي است. برخي از حكماي اسلامي به تبع افلاطون، با ارايه تعريفي نفساني و روان‌شناختي از عدالت، آن را به سازگاري و تسالم قواي نفس تعريف كرده‌اند. عدالت بر اساس اين تعريف، فضيلت جامع نفس است كه از حصول فضايل سه‌گانه نفس، يعني حكمت، شجاعت و عفت پديد مي‌آيد. برخي ديگر به تبع ارسطو، عدالت را فضيلت حد وسط بين ظلم و انظلام تعريف كرده‌اند كه به توزيع عادلانه اموال و امكانات بين ديگران مربوط است. برخي نيز عدالت را به فضيلت عقل عملي كه از اعتدال آن اعتدال جميع قوا حاصل مي‌شود تعريف كرده‌اند. در نهايت، به نظر مي‌رسد تعريف كامل و جامع عدالت، قرار دادن هر چيز در جاي مناسب خودش است و تعاريف ديگر عدالت اعم از تعريف روان‌شناختي، اجتماعي، سياسي و ... همه در نهايت به اين تعريف جامع بازگشت مي‌كنند. در اين مقاله به مباحث ديگري حول مفهوم عدالت مانند تعيين رذيلت مقابل عدالت، اندراج انواعي خاص از فضايل تحت عدالت و بساطت و تركب معناي آن در اخلاق اسلامي نيز پرداخته شده است.