اخراج راويان از قم؛ اقدامي اعتقادي يا اجتماعي

The Dismissal of the Narrators of Hadiths from Qom: Social or Idealogical?

در سده سوم هجري برخي راويان حديث از سوي احمد بن محمد بن عيسي اشعري از شهر قم اخراج شدند. از آنجا كه بيشتر اخراج شدگان متهم به غلو بودند، دليل اخراج ايشان، غلو و انحراف عقيده دانسته شده است و با يك تعميم كلي اظهار مي‌شود كه قمي‌ها راويان را به كوچك‌ترين شايبه غلو از شهر اخراج كرده‌ و در حقيقت به حذف كلي آنان حكم مي‌كردند، ولي به نظر مي‌رسد كه دلايل اخراج اين افراد، تنها انحراف در عقيده نبوده است، بلكه اخراج شدگان گروهي اجتماعي و فعال بودند كه حضور ايشان در قم در شرايط سياسي آن زمان براي بقا جامعه شيعيِ قم مناسب نبود. ضمن اينكه انديشه اخراج راويان و حذف كلي يك راوي - حتي اگر مبتني بر دلايل اعتقادي باشد- تنها ديدگاه احمد اشعري بوده و نه انديشه همه مشايخ قم و اين رفتار با عملكرد ايشان سازگار به نظر نمي‌رسد و از همين‌رو، نبايد به عنوان مبناي فكري مدرسه قم تلقي شود.