ارزيابي صفات مورفولوژيك مرتبط با خوابيدگي بوته در ژنوتيپ‌هاي منتخب بومي و اصلاح شده برنج (Oryza sativa L.)

Evaluation of morphological characteristics related to lodging in selected native and improved rice (Oryza sativa L.) genotypes

به منظور ارزيابي صفات مورفولوژيك مرتبط با خوابيدگي بوته در ژنوتيپ‌هاي بومي و اصلاح شده برنج، آزمايشي در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار در سال 1391 در موسسه تحقيقات برنج كشور - رشت به اجرا گذاشته شد. ژنوتيپ‌هاي برنج مورد آزمايش شامل سه رقم بومي (هاشمي، سنگ جو و علي‌كاظمي) و سه لاين (831 و 841 و 416) بودند. با توجه به نتايج تجزيه همبستگي، همبستگي مثبت و معني‌داري بين قطر متوسط ميانگره سوم با مقاومت به شكستگي ميانگره سوم (**961/0=r) و قطر متوسط ميانگره چهارم با مقاومت به شكستگي ميانگره چهارم (**902/0=r)، قطر متوسط ميانگره سوم و چهارم با مقاومت فشاري بوته به ترتيب (**884/0=r) و (**853/0=r) وجود داشت. همچنين، همبستگي مثبت و معني‌داري بين نسبت وزن تر به طول ميانگره با مقاومت به شكستگي در ميانگره سوم (**937/0=r) و مقاومت فشاري بوته (*752/0=r)، نسبت وزن تر به طول ميانگره با مقاومت به شكستگي در ميانگره چهارم (**825/0=r) و مقاومت فشاري بوته (**810/0=r) مشاهده شد. نتايج تجزيه رگرسيون گام به گام نشان داد كه تنها صفت قطر متوسط ميانگره روي مقاومت فشاري بوته اثر معني‌داري داشت كه به تنهايي 88 درصد از تغييرات را توجيه كرد. در مرحله بعد صفت نسبت وزن تر به طول ميانگره با ضريب تبيين 86/0 تنها صفت موثر در مقاومت به شكستگي ميانگره بود كه اين نتايج با نتايج حاصل از ضرايب همبستگي مطابقت داشت. نتايج نشان داد كه صفات قطر متوسط و نسبت وزن به طول ميانگره‌هاي سوم و چهارم اهميت زيادي در مقاومت به خوابيدگي برنج دارند و مي توانند به عنوان شاخص‌هايي غير مستقيم جهت انتخاب ژنوتيپ‌هاي با مقاومت بالا در مرحله گلدهي در نظر گرفته شوند.