كلام اماميه: ريشه ها و رويش ها

Imami Kalām; Origins and Growths

انديشه كلامي اماميه در گذر تاريخ شاهد فراز و فرودهايي بوده است كه از سويي، ريشه در پويايي درون‌مايه‌هاي معرفتي و عقلاني شيعه دارد و از سوي ديگر، برآمده از تعاملات آن با چارچوب‌هاي كلامي و فلسفي غالب بر هر دوره تاريخي است. هر چند فرايند تطور كلام اماميه بي‌شباهت با ديگر مذاهب شيعي و سني نيست و در برخي دوره‌ها، اماميان بسي ديرتر از ديگران پا به ميدان ديگرگون سازي ادبيات كلامي خود گذاشته‌اند؛ ولي از جهاتي هم امتيازاتي دارد كه قابل مطالبه و بررسي جدي است. آنچه دوران نخستين كلام اماميه را ممتاز مي‌كند، انديشه‌ورزي اعتقادي در ساحت عقل و وحي به طور همزمان است كه پس از عبور از «دوره فترت و ركود» تا اندازه‌اي با گذشته زاويه مي‌گيرد. در اين مقاله شكل‌گيري كلام اماميه از مدينه تا كوفه و از آن جا تا مدرسه قم ردگيري شده و بر اصالت كلام شيعه در اين مرحله تاريخي تاكيد شده است. دوره بندي تاريخي كلام اسلامي و كلام اماميه در يك الگوي تازه، يكي ديگر از مباحث اين مقاله است.