سماع اهل تصوف و رويكرد سعدي بدان

Saadi and Sama

سماع اهل تصوف و عرفان از دو منظر قابل بررسي است: يكي سماع رسمي كه داراي آداب و رسوم و ترتيباتي خاص است و موافقان و مخالفان آن فراوانند؛ ديگر سماعي كه ناظر بر مراتب تكاملي و تبدّلات وجودي سالك است. يكي از عمده‌ترين دلايل مخالفان با مكتب تصوّف، سماع ترسّمي است. از اسرارالتوحيد برمي‌آيد كه از زمان ابوسعيد ابوالخير اين اختلاف نظرهاي عقيدتي در مورد سماع فراوان بوده است. برخي از صاحب‌نظران آن را غذاي روح دانسته، از آن بر حالت و صفت روحاني تعبير مي‌كنند و سماع اين جهان را سايه‌اي از آن حقيقت مجرد فرض مي‌كنند و برخي ديگر آن را آلت شيطان دانسته‌اند. سعدي سماع را خاص هر كسي نمي‌داند و معتقد است كه از هزاران تن، سماع تنها در يك نفر (آشنايان راه) اثر خواهد كرد. در اين مقاله كوشيده شده است ضمن بررسي اين اختلاف نظرها، به بررسي سماع از ديدگاه اهل سماع و رويكرد سعدي بدان پرداخته شود.