عجايب‌نامه‌ها و متون عجايب‌نامه‌اي: معرفي ساختاري متنها

ʹʹAjāʹʹib Nāmes and the Texts of ʹʹAjāʹʹib: A Formal Introduction

در ميان متون كهن فارسي، گاه دسته‌اي از متنها كه اغلب با عنوان كلي «عجايب‌نامه» شناخته ميشوند، مورد توجه پژوهشگران زبان و ادب فارسي قرار گرفته‌اند، اما چندان درباره معيارهايي كه موجب ميشود بتوان آنها را تحت اين عنوان كلي بررسي كرد، سخني گفته نميشود؛ از سوي ديگر، اين متون اغلب از نظر محتوا، «خرافه‌آميز»، «عاميانه» و فاقد «ارزش علمي» به شمار ميروند؛ هدف اين نوشتار، آن است كه با بررسي دقيق و جز به جز مهمترين متون عجايب‌نامه‌اي، مشتركات و وجوه تشابه آنها را بركشد؛ سودمندي عرضه چنين شناختي، آن است كه ميتوان اين متون را نه به مثابه متنهايي حاشيه‌اي كه اغلب بدون معيارهاي تعريف‌شده و دقيق، در معرض ارزيابيهايي شتاب‌زده قرار ميگيرند، بلكه از ديدگاهي جديد نگريست و جايگاه متفاوتي بدانها بخشيد.

Persian literature researchers recognize a group of texts as "Aj?ʹib N?me", from the whole body of Persian texts, but they do not show any criterion to categorize them under a comprehensive title. These texts, furthermore, often are introduced as the fictional texts, without any factual aspects or scientific value, and even muddled with superstitions. The goal of this article is to find some generic characteristics and mutual similarities, through an immanent reading of the field essentials. This article provides a perspective for re-examining and reassessing these texts, instead of cursory reading of them as marginal texts and without any defined and definitive criterion.