نقد آراي عالمان لغت ذيل مادّه «كتب» با استناد به كاربردهاي قرآني آن

Criticism of Philologists Viewpoints about the Root of ‎‎“kataba” ‎with Emphasis on its Quranic Application

ظرافت و حساسيت فهمِ متون مقدس بويژه در عصري كه با زمان پيداييِ آنها فاصله زيادي وجود دارد، بر همگان روشن ‏است. از آنجايي كه معناي كلمات به نسبت نوع حضور آنها در متن رقم مي‌خورد، توجه دقيق به معاني كاربردي واژه‌ها در ‏زمان توليد متن، ضروري است تا احياناً معاني رايج در عصر خواننده، به متن كهن تحميل نگردد. اين امر درباره متن و ‏واژه‌هاي قرآن نيز صادق است. با توجه به فاصله زماني حداقل صد و پنجاه ساله اولين فرهنگنامه عربي با عصر نزول و ‏احتمال تحولات و تطورات معنايي در اين بازه زماني و پس از آن، لزوم توجه جدي به كاربردهاي قرآني ـ در كنار آراي ‏فرهنگ‌نويسان ـ براي دستيابي به معاني دقيق كلمات، امري است غير قابل انكار. بنابر اين، كاربردهاي قرآني به عنوان ‏يك اصل و آراي اهل لغت به عنوان يك قرينه در كنار ساير قراين لحاظ مي‌گردد. اين تاكيد بدان جهت است كه هيچ ‏استبعادي وجود ندارد كه توسعه و كاهش معنايي در سده‌هاي بعدي واقع نشده باشد. از اين رو، مادّه «كتب» به عنوان يكي ‏از مهمترين كليدواژه‌هاي قرآني و حضور چند وجهي آن در حوزه‌هاي مختلف، مساله اين تحقيق قرار گرفته است تا صحت ‏و سقم آراي لغويون و ميزان اعتماد به آنها در بازكاوي مفاهيم قرآني بيش از پيش آشكار گردد. ‏بررسي‌ها نشان از عدم انطباق معناي گزارش شده از سوي فرهنگ‌نويسان با كاربردهاي قرآني، غفلت از توجه به معناي اين ‏ماده حَسَب مسنداليه و نيز بي‌توجهي به معني ضمني و نسبي در مقابل معناي اوليه و اصلي دارد. اين امر، اعتماد صرف به ‏قول لغوي و حجيت آن را محل ترديد و مورد مناقشه قرار مي‌دهد.‏