نگاهي به انديشه‌هاي رودكي از منظر عرفاني و حكمي

A Glimpse at Roodakiʹʹs Thoughts from Mystical and Scholarly Viewpoint

ارتباط قالب و معني در شعر دوره رودكي آهسته آهسته كامل شده است. هنوز در عهد سامانيان قالب موضوع را معين مي‌كرد و موضوع قالب خود را دريافته بود مانند قالب «قطعه» عموماً براي ترويج اخلاق و پند و اندرز و حكمت به كار رفته است. قالب «قصيده» بيشتر براي توصيف طبيعت، مدح و ستايش بزرگان و همچنين مباحث حكمي در نظر بوده است. قالب «تغزل» براي بيان احساسات، عواطف شاعرانه و عاشقانه استفاده مي‌شده است. از اين روي با عنايت به اشعار رودكي سمرقندي دريافته مي‌شود كه او در بيان حكمت و مباحث فلسفي و گونه‌اي از عرفان مبتدي پيش قدم بوده است. او در همه قالب‌هاي رايج آن دوره شعر گفته كه از جمله موضوعات طرح شده در اين قالب‌ها، نوعي از شناخت حقيقت و بيان معنويت است. گرچه او در آغاز راه است اما بي‌ترديد موضوعاتي چون مرگ انديشي، بحث‌هاي فلسفي، انساني و ... از سوي رودكي مورد توجه شاعران پس از وي قرار گرفته است.

The relationship between form and content in poetry during Roodakiʹs period was completed step by step. Still during Samanid era, the form determined content while the subject has found its form, such as strophe that was used to promote ethics and advice plus admonitions and wisdom. The form of ode was used mostly to describe nature, eulogy of prominent people, as well as philosophical issues. The lyrical form was used for expressing sentiments, poetic and lovely emotions. Therefore, in terms of Roodakiʹs poetry it is implied that he had been pioneer in explaining philosophical issues and a type of early mysticism. He had been able to compose poems in the available forms of that era including those forms dealing with reality recognition and explaining spirituality. Although he was at the very beginning of the road, there was no doubt that issues like morbidity, philosophical and humane issues, etc. by Roodaki was attended by the following poets. Key words: Roodaki; ethics; advice and philosophy; mystical thoughts.