فلسفه‌ي تاريخ؛ رويكرد مناسبِ آينده پژوهي و آينده نگاري اسلامي

براي تحقق آرمان‌ها در نظام‌هاي اسلامي، بايستي از رويكردها و ابزارهاي مناسب و مبتني بر فرهنگ اسلامي در حوزه‌هاي علوم انساني و به خصوص آينده پژوهي استفاده نمود تا باعث تحقق آرمان‌ها و اهداف فردي و اجتماعي شود؛ اگر از راه‌هاي ديگران براي تحقق اهداف و آرمان‌هاي خودمان استفاده كنيم، تضميمني براي تحقق آن‌ها وجود ندارد، چرا كه ممكن است با "روش‏هاي ديگران" به "اهداف ديگران" برسيم. فلسفه‌ي تاريخ اسلامي مي‏گويد مي‏توان از تجارب متراكم و انباشته‏ي گذشته، "سنت و قانون" كشف و استخراج كرد و براي "شدن" يا ساختن آنچه كه خدا از ما مي‌خواهد ـ يعني عبوديت و جامعه اسلامي معنوي و مادي ـ از قوانين اسلامي الهي و قوانيني كه بشر تاكنون آن‌ها را تجربه كرده و قابليت استفاده براي آينده را دارد، استفاده كرد. رويكرد " فلسفه‌ي تاريخ" در آينده پژوهي و آينده نگاري را مي‏توان با ملاحظاتي، جامعِ هر دو رويكرد "اكتشافي/ توصيفي" و رويكرد"هنجاري/ تجويزي"دانست. علم تاريخ علاوه بر اين كه "قوانين كليِ بودن براي فرد و جامعه" را دارد، قابليت كشف و استنتاج عقلي "قوانين كليِ شدن براي فرد و جامعه" در آينده را نيز دارد و البته عبرت گرفتن از تاريخ و استنباط قانون و قاعده از آن، بايد با دغدغه‏ي آينده باشد؛ نه صرفاً براي نقل و تحليل آن براي ديگران؛ رويكرد "فلسفي" به تاريخ جامع ترين نوع نگاه به "زمان" در گذشته و آينده است.