محكمه‌ي يارغو؛ پژوهشي در باب محكمه‌ي قضايي ايلخانان مغول

يارغو محكمه‌ي قضايي اختصاصي مغولان بود كه براي حل دعاوي و اختلافات در زمينه‌هاي مختلف، در بيشتر نواحي امپراتوري مغولان، ازجمله ايلخانان ايران (654- 750ه.ق) تشكيل مي‌شد. اين محكمه كه بيشتر درمورد جرايم سياسي و بعضي جرايم اقتصادي و اجتماعي تشكيل مي‌شد، در اردوهاي نظامي مغولان برگزار مي‌شد. در اين محكمه، با اعمال شيوه‌هاي مشابه با شيوه‌ي محاكم اسلامي مبتني‌بر اصل شهادت شهود و گواهي، اعتراف گرفتن با شكنجه و ارايه‌ي اسناد مكتوب، جرايم افراد خاطي و گناهكار را بررسي مي‌كردند و درمورد جرم افراد خاطي، براساس ياسا حكم صادر مي‌نمودند. افرادي با عنوان يارغوچي در صدر اين محكمه قرار مي‌گرفتند. يارغوچيان كه بيشتر از اميران و شاهزادگان مغولي انتخاب مي‌شدند، براساس قوانين مغولي كه از ياساي چنگيزي نشيت مي‌گرفتند، حكم صادر مي‌كردند. شرط رسيدن به منصب يارغوچي، داشتن تسلط بر ياساي چنگيزي بود. در اين نوشتار، با بررسي متون دوره‌ي ايلخاني، به تبيين اين محكمه، چگونگي برگزاري آن و شيوه‌ي محاكمه در آن مي‌پردازيم تا از اين طريق، پرتوي هرچند اندك بر تاريخ نظام قضايي ايران مي‌اندازيم.