جايگاه عليّت در قرآن و روايات و تاثير آن در تفكر عقلي

چكيده قانون عليت بيانگر نظام حاكم بر آفرينش، روابط پديدها و دستگاه شناخت است و براي آن نمي‌توان مبدا تاريخي تعيين كرد. اين قانون در قرآن پذيرفته شده است. آيات ناظر به عليت را مي‌توان در سه قلمرو تا‌ثير اسباب متافيزيكي، تا‌ثير و تاثر اسباب طبيعي و تا‌ثير و تاثر انسان در نظام هستي دسته‌بندي كرد. در برخي آيات مسيله عليت با تعبير خلقت و در برخي ديگر با تعبير سبب تصديق شده است. در متون روايي نيز مسيله عليت، با تعابير خالقيت، سببيت و دلالت تصديق شده است. واژه معلول به طور صريح در كلام اميرمومنان? آمده است: «كل قايمٍ في سواه معلول». به عقيده نگارنده اين كلام علاوه بر تصريح اصل عليت، ملاك و مناط نيازمندي اشيا به علت را قيام و وابستگي به غير معرفي مي‌كند، نه حدوث و امكان. تفسير خاص از مسيله خلق از عدم توسط امامان شيعه وارد ادبيات كلامي و فلسفي شده و انديشه متفكراني همانند كِندي را تحت تاثير قرار داده است.