ايديولوژيك بودن دين

چكيده اسمِ ايديولوژي و اذعان به آن، متاخر است؛ ولي مسماي ايديولوژي و بديل‌هاي آن، سابقه‌اي بس بلند، شايد به اندازه‌ مدنيت دارد. ريشه‌ آن را بيش از هر چيز بايد در ميل انسان به فرارَوي از وضع طبيعي خود جُست. بر همين اساس، اين مقاله معتقد است كه اولاً هيچ پاياني بر ايديولوژي به معناي عام آن متصور نيست و ثانياً ايديولوژيك بودنِ دين نه‌تنها ممكن، بلكه تنها صورت ممكن و مطلوبِ آن است. بررسي صدق اين دو مدعا مستلزم اثباتِ اجتناب‌ناپذيري ايديولوژي و نشان‌دادنِ سنخيت ميان دين و ايديولوژي است. ما اين دو مفروض را با كاوش‌هاي مفهومي و تامل در اقتضايات منطقي آنها احراز كرده‌ايم و درنهايت بر بي‌پاياني ايديولوژي و ايديولوژيك بودن دين صحه گذارده‌ايم.