معاني و كاربردهاي عقل در رساله ‌في‌العقل فارابي

چكيده عقل از مسايل بنيادي و كليدي فلسفه است كه در ساير علوم و حتي در عرف عام در معاني وكاربردهاي مختلف حضور دارد. فارابي در رساله ارزنده في‌العقل به بررسي معاني متعدد واژه عقل و كاربردهاي مختلف و متنوع آن مي‌پردازد. اين رساله قابل توجه، دومين اثر مهم معرفت‌شناسي فارابي است. صاحب‌نظران اين حوزه وقوف به معرفت‌‌شناسي فارابي را مستلزم بررسي نظريه پيچيده فارابي درباره عقل مي‌دانند. فارابي با دقت و تبحر خاص و ابتكاري، معاني و كابردهاي متعدد و متنوع واژه عقل را در شش تعريف مهم و كاربردي مطرح كرده است:1. تبيين معناي عقل در نزد عموم مردم. (عقل به معناي زيركي) 2. معناي جدلي عقل در نزد متكلمان. 3. عقل برهاني در فلسفه. 4. عقل عملي دراخلاق. 5. عقل (در رساله نفس ارسطو) يا حقيقتي واجد سه مرتبه: هيولاني، بالفعل و مستفاد 6. توجه به عقل فعال يا عقل فلكي مفارق و دخيل درفعليت عقول انساني است. اين‌گونه تنظيم سلسله مراتب عقل(نفس) انساني، براي نخستين بار توسط فارابي انجام شده است.