زمين‌شناسي، سنگ‎نگاري، دگرساني و كانه‎زايي در كانسار چندفلزي (Pb-Zn-Cu-Au-Ag) نيان، بجستان، شمال باختري بلوك لوت، خاور ايران

Geology, Petrography, Alteration, and Mineralization in Neian Polymetallic (Pb-Zn-Cu-Au-Ag) Deposit, Bejestan, Northwest of Lut Block, East of Iran

منطقه نيان در شمال باختري بلوك لوت ميزبان سامانه رگه‌اي چند فلزي Pb-Zn-Cu-Ag-Au است كه درون يك سري از سنگ‌هاي آتشفشاني با تركيبي متغير از داسيت، ريوداسيت، آندزيت تا تراكي‎آندزيت گسترش يافته‎اند. اين سنگ‌ها در طي دو مرحله مجزا از فوران گدازه‌ها تشكيل شده‎اند. سنگ‌هاي ميزبان كانه‎زايي سرشتي كالك‎آلكالن تا شوشونيتي داشته و در محيطي كوهزايي تشكيل شده‌اند. عملكرد توام و متضاد دو گسل اصلي در دو سوي محدوده معدني، سبب ايجاد شرايط كششي در بلوك ميان اين دو گسل شده كه منتهي به گسترش يك سري گسل‎هاي فرعي با مولفه‎هاي شيب‎لغز و امتدادلغز درون بلوك شده است. اين پهنه‎هاي شكستگي به‎عنوان مجراي مناسبي براي تراوش سيال‌ها و گسترش رگه‌هاي سيليسي كانه‌دار رفتار كرده‎اند. عواملي چون شكستگي‎هاي گسترده و وجود سنگ‌هاي پيروكلاستيكي با نفوذپذيري بالا باعث گسترش دگرساني‌هاي گسترده در سنگ‌هاي ميزبان شده است. سه نوع دگرساني مشخص در كانسار نيان گسترش يافته است: 1) سيليسي (كوارتز، كلسدوني، آدولاريا، كلسيت، ايليت و سريسيت)؛ 2) آرژيليكي (ايليت، اسمكتيت، كوارتز، كايولينيت، آدولاريا، كلريت، سريسيت و زيوليت)؛ 3) پروپيليتيك (كلريت، كلسيت، آلبيت، اپيدوت،كوارتز و اسمكتيت) كه با 5 مرحله كانه‎زايي همراه هستند. اين دگرساني‌ها توسط محلول‌هاي كلريدي با pH خنثي تا بسيار قليايي تشكيل شده‌اند. كانه‎زايي در كانسار نيان به‎صورت رگه‌اي، رگچه‎اي، افشان در سنگ‌هاي ميزبان و نيز در ارتباط با برش‌هاي گرمابي است. مهم‎ترين كانه‎هاي كانسار نيان شامل پيريت، اسفالريت، گالن، كالكوپيريت، ماركاسيت، پيروتيت، ملنيكوويت و هماتيت هستند. مهم‎ترين كاني‎هاي باطله نيز شامل كوارتز (كلسدوني)، كريستوباليت، كلسيت، دولوميت، سيدريت، باريت، فلوريت و آدولاريا هستند. شواهدي چون ارتباط كاني‌سازي با رگه‎هاي سيليسي- كربناتي، حضور آدولاريا، ايليت، كلسيت‌هاي تيغه‌اي و برش‌هاي گرمابي و همچنين حضور كاني‎هاي دگرساني كوارتز، آدولاريا، ايليت، آلبيت، كلريت، ايليت- اسمكتيت ميان‎لايه‌اي، كلسيت و پيريت در سيستم گرمابي نيان، نشان مي‌دهد كه اين كاني‎ها از محلول‌هاي كلريدي با pH تقريباً خنثي تا بسيار قليايي در يك محيط اپي‌ترمالي سولفيداسيون پايين تشكيل شده‌اند.

The Neian area in northwest of the Lut block host a polymetallic (Pb-Zn-Cu-Au-Ag) vein system which was developed within a series of volcanic rocks ranging in composition from dacite through rhyo-dacite and andesite to trachy-andesite. These rocks were formed by two distinct stages of lava eruption. The rocks hosting mineralization possess calc-alkaline and shoshonitic nature and were formed in an orogenic environment. The concurrent and opposite function of two major faults in two sides of the mining area caused the generation of tensional conditions in the middle of the block and led to the development of a series of minor faults with dip-slip and strike-slip components within the block. These fracture zones acted as suitable conduits for fluid infiltration and development of ore-bearing siliceous veins. The factors such as extensive fractures and existence of pyroclastic rocks with high permeability caused the development of widespread alteration zones within the host rocks. Three distinct types of alterations were developed in the Neian deposit: (1) silicified (quartz, chalcedony, adularia, calcite, illite, and sericite); (2) argillic (illite, smectite, quartz, kaolinite, adularia, chlorite, sericite, and zeolite); and (3) propylitic (chlorite, calcite, albite, epidote, quartz and smectite) which are accompanied by five stages of mineralization. These alterations were formed by the chloride-bearing solutions with pH ranging from neutral to very alkaline. Mineralization at Neian is in the form of vein, veinlet, and dissemination within the host rocks and is also associated with hydrothermal breccias. The most important ore minerals at Neian are pyrite, sphalerite, galena, chalcopyrite, marcasite, pyrrhotite, melnikovite, and hematite. The most important gangue minerals also include quartz (chalcedony), cristobalite, calcite, dolomite, siderite, barite, fluorite, and adularia. The evidences like (a) the association of mineralization with siliceous-carbonate veinlets, (b) the presence of adularia, illite, bladed calcite, and hydrothermal breccias, and (c) the presence of alteration minerals such as quartz, adularia, illite, albite, chlorite, interlayered illite-smectite, calcite, and pyrite in the Neian hydrothermal system indicate that these minerals were formed by chloride solutions with almost neutral to very alkaline pH in a low-sulfidation epithermal environment.