مشروطيت در مشهد: زمينه ها، فرايندها و سياست هاي روسيه

برخي از مورخان در نگاشتن تاريخ انقلاب مشروطه، تنها به چند شهر بسنده كرده اند و نقش مناطق و شهرهاي ديگر در اين انقلاب را ناديده گرفته اند. يكي از مناطقي كه نقش سازنده اش در انقلاب مشروطه فراموش شده است، خراسان و مركز آن، مشهد است. برخي گمان مي كنند به دليل جو مذهبي حاكم بر مشهد، مردم شهر در مشروطه جايگاهي نداشتند و حتي در برابر آن ايستادگي كرده اند. در ا ين مقاله با تكيه بر منابع دست اول، نشان مي دهيم كه بر خلاف اين برداشت رايج، مردم مشهد نقشي درخور توجه در انقلاب مشروطه داشتند و نه تنها نظاره گر منفعل انقلاب نبودند، بلكه مبارزات آن ها در دوران قبل از مشروطه زمينه ساز برخي از حركت ها و مبارزاتي بود كه به انقلاب مشروطه منجر شد. همچنين در اين مقاله در پي آزمون اين فرضيه هستيم كه مبارزات مشهد پس از پيروزي انقلاب (1907- 1912) و مقاومت در برابر استبداد و حامي خارجي آن، موجب هراس روسيه، بازيگر برجسته ي نظام جهاني، از ادامه ي آشوب ها و كشيده شدن دامنه ي اعتراضات به شهرهاي ديگر شد. به اين ترتيب روس ها پس از سركوب تهران و تبريز، به سركوب مشروطه در مشهد و شكستن تقدس بارگاه امام رضا (ع) پرداختند تا بقاياي مشروطه خواهان را دچار ترس و وحشت كنند و به جنبش مشروطه خواهي ايرانيان پايان دهند.