طب پيشگيري از ديدگاه حكيم جرجاني

Jorjaniʹʹs view on preventive medicine

بهداشت عمومي يا پزشكي پيشگيري، شاخه‌اي از علم پزشكي است كه هدف آن حفظ و افزايش سطح سلامت افراد جامعه به صورت كلي است. دانشمندان ايراني به ويژه در طي قرون وسطي كه بر محافل علمي جهان، سيطره داشتند، نقش مهمي در پيشبرد دانش پزشكي ايفا كرده‌اند. جرجاني را يكي از دانشمندان بزرگ ايران و جهان در سده‌هاي پنجم و ششم هجري و احياكننده علم پزشكي مي‌دانند. ذخيره خوارزمشاهي، معروف‌ترين اثر جرجاني، به فارسي نوشته شده است. پيش از جرجاني، حتي بعد از او هم كتاب جامعي از اين دست در هيچ كشوري نوشته نشده است. يكي از موضوعاتي كه در طب سنتي ايران به آن پرداخته شده است، طب پيشگيري است. در طب سنتي ايران، پيشگيري از ابتلا به بيماري و حفظ سلامت افراد بر درمان تقدم دارد و بدين سبب اهميت بسياري دارد. مبحث سته ضروريه يا اصول شش‌گانه پيشگيري كه در كتب حكماي طب سنتي ايران و از جمله در تاليفات جرجاني است، عبارتند از: هوا، حركت و سكون، خواب و بيداري، خوردني و آشاميدني، استفراغ و احتقان و اعراض نفساني. از ديدگاه جرجاني پيشگيري مقدم بر درمان بوده و ساده‌تر و كم هزينه‌تر است.

Preventive medicine is a science which tries to maintain and increase the health in a population. Ancient Iranian scientists have played an important role in developing medical sciences, especially during middle ages. Jorjani was one of the greatest scientists which are known as the reviver of medical sciences. Treasure of Kharazmshah, the most popular book of Jorjani, is written in Persian. It is believed that there is no medical comprehensive book such as treasure in any country. A part of this book is devoted for preventive medicine. In traditional Persian medicine prevention is prior to treatment and there six principle necessities for preventing diseases named " Sette-ye-zarurieh " which consists of Air, Food and Water, Sleep and Wake, Movement and Stillness, Emotional states (Aaraz-e-nafsani), and Depletion and Retention (Estefragh and Ehteghan). Jorjani believed that prevention is easier and simpler that treatment.