بررسي تاثير ساختار درآمدي شهرداري بر روند توسعه شهري با استفاده از تكنيك ضريب همبستگي و تحليل عاملي؛ مطالعه موردي مشهد

توسعه پايدار شهري در قالب نگرش فرايند محور، برنامه­هاي متعدد اقتصادي، اجتماعي، زيست­محيطي و كالبدي را در فضاهاي شهري دربر­گرفته و بمنظور اجراي آن، شناســايي و طراحي درآمدهاي پايدار به عنوان پشتوانه­اي جهت تحقق برنامه­هاي توسعه شهري، امري ضروري قلمداد مي­شود. با اين نگرش در پژوهش حاضر، سنجش الگوي تامين مالي شهر به لحاظ پايداري و ناپايداري و آثار آن بر روند پايداري توسعه شهر (براي كلانشهر مشهد) مورد نظر بوده است. بدين جهت با استفاده از روش تحليلي – مقايسه­اي و نيز انجام مطالعات كتابخانه­اي، ابتدا با بهره­گيري از ضريب همبستگي اسپيرمن، درجه همبستگي ميان متغير درآمد و متغيرهاي مربوط به توسعه پايدار شهري محاسبه شد. سپــس بمنظور سنجش سطح توسعه پايدار در مناطق شهري مشهد، 43 متغير در حوزه­هـــاي اقتصـــادي، اجتماعي، كالبدي و زيست­محيطي به تفكيك مناطق 13گانه شناسايي و براي انجام تحليل عاملي و تلفيق آن با تاكسونومي عددي با استفاده از نرم­افزار Spss18 مورد نظر قرار گرفتند. نتايج محاسبات حاكي از آن است كه رابطه و همبستگي بالايي (86.3درصد) ميان متغير درآمد و شاخص­هاي توسعه پايدار شهري (هزينه­هاي مرتبط با توسعه پايدار شهري) وجود دارد. بدين معني كه پايداري يا ناپايداري درآمدهاي شهري مشهد اثر مستقيم بر وضعيت توسعه پايدار شهري دارد. طبق محاسبات انجام شده، سهم درآمدهاي ناپايدار شهر مشهد طي سالهاي 1372 – 91، 75.07 درصد و سهم درآمدهاي پايدار 24.93 درصد مي­باشد. يعني درآمدهاي ناپايدار بيش از 3 برابر درآمدهاي پايدار در اين 20 سال بوده است. از سوي ديگر نتايج تحليل­ عاملي و تاكسونومي عددي مويد آن ادعاست كه 61.5 درصد از مناطق شهري مشهد، به لحاظ شاخص­هاي توسعه پايدار شهري، در وضعيت مطلوبي بسر نمي­برند. حال با توجه به همبستگي بالا ميان ساختار درآمدي و شاخص­هاي توسعه پايدار شهر مي­توان گفت: ساختار ناپايدار درآمدهاي شهرداري بر تعميق و شدت ناپايداري در توسعه شهري مشهد اثرگذار بوده است.