تربيت غيرمستقيم مريد در حكايات عرفاني (با تكيه بر تذكرهالاوليا عطار)

Implicit Teaching in Mystical Stories in ‘Attār Neyshābouri’s Tazkerat al-Awliyā

يكي از پايه هاي اساسي تشكيل و تحكيم مباني يك تمدن ماندگار، تعليم و تربيت موثر و جريان آفرين است. در واقع دست يابي به اثر بخشي پايا و موثر در نظام تربيتي، مستلزم بينش صحيح و انتخاب درست روش تربيت است. يكي از برجسته ترين مكاتب تربيتي، مكتب تربيتي عرفاي اسلامي است؛ كساني كه توانسته اند با كمترين امكانات، يكي از تاثيرگذار ترين گونه هاي تربيت را در مواجهه با متربيان خود به كار گيرند. اين مقاله بر آن است كه با بررسي حكايات مربوط به نوع سلوك عارفان مسلمان، شيوه هاي تربيت غيرمستقيم مريد را با تكيه بر حكايات كتاب تذكرةالاوليا عطار، با روش توصيفي- تحليلي و با توجه به بسامد كاركرد آن ها در حكايات اين كتاب مورد بررسي و تحليل قرار دهد. مقصود از شيوه هاي تربيت غيرمستقيم، شيوه هايي است كه تكيه آن بيشتر بر كنايه و تعريض است و صراحت به تربيت، توسط مربي در آن وجود ندارد. با توجه به بررسي انجام شده، مشايخ از سه شيوه اصلي تربيتي شامل شيوه هاي: مشاهده‌اي، اكتشافي و كشفي- شهودي بهره برده اند كه هر يك از اين شيوه ها دربردارنده فروعاتي هستند. روش مشاهده اي شامل روش-هاي نمايشي و استفاده از طبيعت و محيط پيرامون؛ روش اكتشافي شامل طرح معما و بيان رمزگونه و استفاده از تاويل و تمثيل؛ و روش كشفي-شهودي شامل استفاده از سفر و هنر در تربيت مريد است.