اسراييليات و منقولات عهديني در تفسير وزير مغربي (418 ـ 370 ق) موسوم به المصابيح في تفسير القرآن

Israelite and biblical narrations in Vazir-e Maghrebi`s Commentary known as Al-Masabih fi Tafsir il-Quran

در نخستين تفاسير قديم اهل‌سنت، از ميان سه روش نقل اسراييليات، استناد به عهدين در ادبيات دلايل النبوه و مراجعه مستقيم به متن كتاب مقدس، غلبه‌ با نقل اسراييليات است. همزمان به برخي مطالب عهدين در محاجّه با اهل كتاب نيز استناد مي‌شود و به تدريج در قرون اخير، اسراييليات جاي خود را به مراجعه مستقيم و نقل مطالب عهديني در مواضع مختلف تفاسير شيعه و سني مي‌دهد. وزير مغربي، تنها مفسري است كه از هر سه روش فوق در تفسير خود استفاده كرده، با اين تفاوت كه در قياس با تفاسير پيش از خود، روايات موسوم به اسراييليات را به حداقل رسانيده و در عوض با مراجعه به متن عهدين، برخي عبارات تورات يا انجيل را در تاييد نظر خود يا به منظور نقد و نقض مطرح كرده است. مقاله حاضر ضمن مروري بر تاريخچه و سير تحول سه گونه‌ فوق، منقولات عهديني در تفسير وزير مغربي را گردآوري و بررسي مي‌كند.

In first Sunni commentaries, quoting Israelites has been more common than directly and indirectly referring to New and Old Testaments. Again, when disputing the people of the book, some references have been made and gradually Israelites have been replaced by quoting from the two Testaments in different cases of Shiite commentaries. Vazir-e Maghrebi is the only one commentator that has used the three ways of quoting in his commentary. In comparison to preceding commentators, he has decreased quoting Israelites to the least and, instead, increased direct quoting from the New Testament and Old Testament to argue against opponents and support his own position. The paper, reviewing the background and changing line of the three ways of quoting, has collected and analyzed his biblical statements.