بررسي ديدگاه‌هاي روان‌شناختي عطار براساس مكتب انسان‌گرايي با رويكرد ميان‌رشته‌اي

A Study of the Psychological Views of Attar on the Basis of Humanism

مكتب انسان‌‌گرايي در قرن بيستم با ديدگاه‌‌هاي راجرز و مزلو به روان‌شناسان معرفي شد. اين مكتب به بررسي نيازهاي آدمي و گرايش‌‌هاي فطري او پرداخته است. آرمان شهر، تجربيات اوج و والا، تجربيات ديني، انگيزه‌هاي متعالي و طبيعت انسان از جمله نظريات مزلو و راجرز است. عطار يكي از بزرگ‌ترين عرفاي مسلمان قرن 6 و 7 نيز در غزليات خود بر اساس آموزه‌‌هاي اسلام به بررسي اين امور پرداخته و ضمن بيان آنها به تحليل و تبيين اين موضوعات همت گمارده است. با كاربرد نظريات انسان‌گرايان مي‌‌توان بسياري از انديشه‌‌هاي عطار را تبيين كرد و دريافت كه وي نيز به‌نظريه‌پردازي در اين زمينه پرداخته است. در واقع آشكار مي‌شود عطار مانند بسياري ديگر از عارفان در تعليمات خويش به مباحث روان‌شناختي روي آورده كه دريافت و استخراج اين نظريات نيازمند پژوهش‌هاي جدي متخصصان علم روان‌شناسي بر روي متون ادبي است. از طرف ديگر براي تفسير بسياري از انديشه‌‌هاي عرفاني آشنايي با نظريات گوناگون روان‌شناسي ضرورت دارد. در اين پژوهش كه به شيوه توصيفي _ تحليلي انجام گرديده است كوشش مي‌شود با به‌كارگيري نظريات انسان‌گرايان درباره نيازهاي انسان، انسان كامل، تجربيات اوج و انگيزه‌هاي متعالي نظريات عطار تبيين گردد.

Humanism was introduced to psychologists through Maslow and Rogers’s views in the twentieth century. This school deals with the human needs and his innate tendencies. Utopia, exalted experiences, religious experiences, high motivations and human nature are among Maslow and Rogers’s ideas. Attar, one of the greatest Muslim mystics of the 6th and 7th centuries has also considered these subjects in his poems and has tried to explain and interpret them. Many of Attar’s ideas can be explained using ideas and principles in humanism and it can be highlighted that he has tried to advance some theories in this field. In fact, it is obvious that, like many other mystics, Attar has utilized psychological concepts in his teachings, and his ideas and theories in this regard can be unraveled through scholarly research on his writings on the part of experts in psychology. On the other hand, to interpret many of the mystical ideas, it is necessary to be familiar with some theories in psychology. The present research, as a descriptive-analytical research, tries to explain Attar’s ideas about human needs, perfect man, exalted experiences and high motivation using the ideas and principles in humanism.