متن پنهان در سمفوني مردگان: بررسي بازتاب كتاب اردبيل در گذرگاه تاريخ در رمان عباس معروفي

اگر بخواهيم در جستجوي متن يا متن هايي باشيم كه رمان سمفوني مردگان (1368) براساس آن ها گسترش يافته است، بي ترديد يكي از آن متن ها، كتاب اردبيل در گذرگاه تاريخ تاليف بابا صفري (1299-1382) خواهد بود. اين متن در سراسر سمفوني مردگان حضور چشم گيري دارد و به شيوه هاي گوناگون در تار و پود آن تنيده شده است؛ تا آنجا كه گاه به جاي صداي عباس معروفي، آواي بابا صفري را مي شنويم. اگرچه سمفوني مردگان يك رمان تاريخي نيست اما از نظر تاريخي، رويدادهاي سال هاي 1313 تا 1355 را در اقليم اردبيل به تصوير مي كشد. در نگاه نخست، شايد اصلي ترين دليلي كه نويسنده را برانگيخته تا به سراغ اردبيل در گذرگاه تاريخ برود، عنوان «اردبيل» در اين كتاب بوده است؛ اما فراتر از اين جريان، نويسنده نه تنها براي بازسازي رويداهاي تاريخي از متني تاريخي وام مي گيرد، حتي در مواردي شخصيت هايي را خلق مي كند كه برابرسازي شده شخصيت هايي واقعي بوده اند. در اين نوشتار، لحظه هايي را يادآور شده ايم كه سمفوني مردگان براساس تاثيرپذيري مستقيم از كتاب اردبيل در گذرگاه تاريخ نوشته شده است.