مطالعه تطبيقي تجاوز از حدود دفاع مشروع (دفاع مشروع افراطي)

A Comparative Review in Excessive Self-Defense

دفاع مشروع افراطي يا بيش از حد، زماني صدق مي كند كه متهم در حالت دفاع قرار دارد ولي شرايط آن را رعايت نمي كند. از جمله اين كه با وجود امكان توسل به قواي دولتي براي دفع خطر، به آن اقدام نمي كند يا اين كه عملش در مقام دفاع، متناسب با تهاجم و خطر نيست. به رغم سكوت قانون مجازات اسلامي 1370 در اين خصوص، برخي از دادگاه ها و شعب ديوان عالي كشور و حتي برخي از آراي اصراري ديوان عالي كشور، اين نهاد را پذيرفته اند. قانونگذار در سال 1392 هم اين تحولات را وارد قانون مجازات اسلامي كرده است. در عين حال اين كه آيا منظور از عدم رعايت شرايط دفاع، شرايط دفاع به معني عام آن (اعم از شرايط تجاوز و شرايط دفاع) يا به معني خاص آن يعني صرفاً شرايط دفاع است، محل پرسش است كه در اين مقاله با نگاهي تطبيقي و فقهي، ضمن پاسخ به اين پرسش و بررسي جديدترين اقدامات قانونگذار، به بررسي ابعاد ديگر اين نهاد هم مي پردازيم.