قلمرو جغرافيايي ارّان و ارمينيه در سده‌هاي نخستين هجرت بر پايه گزارش جغرافي‌نگاران اسلامي

(The Geographical Domain of Arran and Arminia in the First Centuries of Hijrah (Based on Reports of Muslim Geographers

مورخان و جغرافي‌نگاران مسلمان درباره سرزمين‌هايي كه سپاهيان اسلام بدانها دست يافتند، گزارش‌هاي ارزش‌مندي عرضه كرده‏اند. ارّان و ارمينيه از سرزمين‌هايي به شمار مي‏روند كه فتح آنها اندكي پس از فتح آذربايجان (كمابيش 19 ـ 20 ق) اواخر خلافت خليفه دوم صورت گرفت. البته گزارش مورخان درباره اين منطقه بسيار گوناگون است؛ چنان‏كه به سادگي و در ديد نخست نمي‌توان به نتيجه دقيقي در اين‏باره دست يافت. اين مقاله در بردارنده گزارش مورخان مسلمان از اين منطقه است كه به علت تفاوت و اختلاف آشكار آنها با يك‏ديگر، تك‏تك گزارش‌ها كامل آمده و متن آنها با يك‏ديگر مقايسه و تفاوت آنها با يك‏ديگر بررسي شده است.

Muslim historians and geographers have provided valuable reports on the conquered lands by Islamic troops. Arran and Arminia are among the lands which were conquered soon after the conquest of Azerbaijan (19 - 20 AH) in the final days of the second caliph. Of course, the reports of the historians are very diverse and one cannot come up with absolute conclusions on the issue. The present study contains the views of Muslim historians and reports made by all of them. Given the fact that the reports are contradictory and diverse, the full texts of these reports have been presented and compared and their differences have been highlighted.