نمايندگي / سخن‌گوييِ جهان اسلام: چيستي ادّعا و كيستي مدّعي

Representation/Spokesmanship of Islamic World: What and Who?

زايش هويّت، هنگامي امكان‌پذير مي‌شود كه در پيوندهاي دوسويه، بر «خود/ ديگران»، تاكيد شود. پرسش«چه كسي مي‌تواند سخن‌گوي جهان اسلام باشد؟»، كمينه، از دو منظر قابل بررسي است: سخن‌گوي جهان اسلام از منظر خودِ جهان اسلام كيست و چه شاخص‌هايي بايد داشته باشد؛ و، ديگران يا همان مخاطبان ِجهان اسلام، در عالم واقع، چه كسي را سخن‌گوي جهان اسلام مي‌دانند و حاضرند سخن‌اش بشنوند و پاسخ‌اش گويند. در اين مقام، دو گونه مي‌توان سخن گفت: هنجاري و توصيفي. ازيك‌سو، مي‌توان انتزاعي و آرماني سخن گفت و تعيين تكليف نمود و بدون درنظرگرفتن واقعيّت‌هاي عيني جهان، از ويژگي‌هاي سخن‌گوي جهان اسلام سخن راند و بر ديگران وظيفه دانست كه از او تبعيت كنند و امّ‌القراي جهان اسلام‌اش بخوانند. راه ديگر، البته از عالم واقع مي‌آغازد و درصدد برمي‌آيد درك كند كه «ديگران» يا مخاطبان ِجهان اسلام، چه كسي را به‌عنوان سخن‌گوي جهان اسلام، معتبر مي‌شمارند. بنابراين، مي‌بايست، يك بار به خودِ كشور اسلامي مدّعي سخن‌گويي دقت كرد، و يك‌بار، به ديگريِ جهان اسلام. نگارندگان در اين مقاله، ضمن مطرح‌ساختن پرسش‌هايي ذهني و فلسفي، با بهره‌گيري از نظريه عمومي ارتباطات و با تكيه بر متد روش‌شناسانه اميك / اتيك، تلاش مي‌كنند نشان دهند كه پاسخ به پرسش چه كسي نماينده و سخن‌گوي جهان اسلام است، بسيار دشوار است و نيازمند پژوهشي چندزاويه‌اي است كه در آن، مي‌بايست هم از روش‌هاي پژوهش توصيفي بهره گرفت و هم از شيوه‌هاي ميدانيِ پژوهش و متدهاي هم‌پيوند با پژوهش كيفي. كاري است بسي سخت در پاسخ به پرسشي كه در آغاز، بسيار سهل و ساده به نظر مي‌آيد.