تحليل تطبيقي تيمچه هاي با فضاي مركزي غيرمسقف به عنوان فضاهاي شهري تجاري در بازار با تاكيد بر ويژگي هاي تيمچه صرافيان در استان فارس

Comparative Analyses of Various Types of Uncovered Timchehes with Emphasis on Timcheh Sarafian

تيمچه ها را مي توان فضاهاي شهري سنتي ايراني- اسلامي قلمداد نمود. اين فضاهاي شهري را به طور كلي مي توان به دو گونه داراي فضاي مركزي مسقف و غيرمسقف تفكيك كرد. كاربري اصلي اكثر اين گونه فضاهاي شهري سنتي، تجاري- تخصصي است. اين فضاها در زمان هاي خاص به فعاليت هاي فرهنگي- مذهبي نيز پاسخگو مي باشد؛ در حالي كه توسعه فرهنگ اين گونه فضاهاي شهري در بين جامعه طراحان شهري، كسبه بازار و شهروندان از ديرباز استمرار داشت، عملكرد، فضا و كالبد تيمچه در دوره صفويه و به طور خاص، دوره قاجار در راستاي كمال گرايي طراحي شهري به خوبي تجلي و تبلور فيزيكي يافت. بازاريان و تجار ايراني براي استقبال از مشتريان داخل و خارج خود، تهيه و تدارك ايجاد فضايي عمومي و مجلل را وظيفه خود مي دانستند و به راحتي براي طراحي و ساخت و ساز آن مشاركت، همكاري و هزينه مي كردند. تيمچه هاي موجود در سراسر گستره پهناور ايران، همچون تيمچه صرافيان، تيمچه ناسار، تيمچه وكيل و سرباز دليلي بر اين مدعاست. فضاي عمومي اين تيمچه ها تا حدودي چند عملكردي مي باشد، به طوريكه اين فضاهاي شهري تخصصي تجاري در دهه محرم به راحتي تغيير كاربري داده و براي برنامه هاي مذهبي- فرهنگي مورد استفاده عموم قرار مي گرفته است. تغيير كاربري مربوط به ايام خاص با اراده مردم (به طور خاص تجار) و نه با خواست حكومت و دولت انجام مي پذيرفته است. در اين مقاله با روش توصيفي- تحليلي، ضمن اشاره به تيمچه هاي داراي فضاي مركزي غيرسقف ناسار، وكيل، سرباز و صرافيان در كشور ايران و دسته بندي دوگونه تيمچه هاي مسقف و غيرمسقف، به ويژگي هاي تيمچه هاي گونه دوم، بويژه تيمچه صرافيان پرداخته مي شود. ويژگي هايي همچون موقعيت اين مجموعه، نحوه عملكرد آن، وسعت فضاي باز مركزي و شكل و فرم خاص بنا و نحوه ارتباط تيمچه با راسته اصلي بازار نسبت به ديگر تيمچه ها از يافته هاي اين پژوهش محسوب مي شوند. در پايان ضمن معرفي كامل تيمچه صرافيان از لحاظ عملكردي به عنوان نمونه تيمچه اي با فضاي مركزي غيرمسقف و منحصربفرد، به تحليل كالبدي اين مجموعه با ارزش پرداخته مي شود.

Timchehes have a semi-public Persian-Islamic traditional urban space. These urban spaces can be classified into uncovered and covered sections. They are also used for socio-cultural activities in particular situations like ritual ceremonies of "Moharram". Urban spaces and related activities of Timcheh reached to its magnificent highest level of design and performance in Qajar era and a little ago. Design and construction of these sophisticated structures are the result of strong co operation of merchants and people participation. Existing Timchehes in all over the vast land of Iran like Timcheh Sarrafian, Timcheh Nasar, Timcheh Vakil and Timcheh Sarbaz are good examples of such building complexes users of Timchehes help together for designing and building such grand urban spaces. In This paper uncovered Timcheh will be studied through descriptive & analytical method. In conclusion, the specific features of various types of uncovered Timchehes will be determined. It will be also mentioned and explained that not only design of the Timcheh, but also multifunctional property, is what makes Timcheh Sarrafian a unique uncovered Timcheh in Iran.