بررسي مقايسه اي گفتگو در گلستان سعدي و قابوس نامه عنصرالمعالي با تكيه بر منطق گفتگويي ميخاييل باختين

A Comparative study of dialogue in SaadiʹʹsGolestan andOnsorol-maliʹʹsQaboosnameh based on Mikhail Bakhtin’s Logic of dialogue

نظريه منطق مكالمه يا منطق گفتگويي در قرن بيستم در تقابل با نقد سبك شناختي و زبان شناسي ساختارگراي سوسوري مطرح شد. ميخاييل باختين، از يك سو در اعتراض به رژيم تك آواي استالين و از سوي ديگر در مخالفت با نظريه فردي و غيراجتماعي بودن زبان كه پيش از او بر حوزه نقد ادبي حكمفرما بود- اين نظريه را مطرح كرد و در آن به ساختار اجتماعي گفتار، نقش «غير» يا «ديگري» در گفتگو و ماهيّت چندصدا و مكالمه گراي زبان ادبي و هنري پرداخت. از آن جا كه باختين، گفتگومندي را در ذات هنر نهفته مي داند، اين نظريه در عصر حاضر براي خوانش متون مختلف و آثار ادبي و هنري بسياري به كار گرفته مي شود. با توجه به اين كه منطق گفتگو برآمده از ساختار جامعه اي تك صدا، جزم انديش و شادي ستيز است، در اين پژوهش يكي از تاريك ترين ادوار حيات اجتماعي و ادبي ايران؛ يعني دوره بعد از هجوم مغول مورد توجه قرار گرفته است و براي نشان دادن ميزان تاثير ساختار اجتماع بر گفتگوگرايي نويسندگان، دو اثر منثور قابوس نامه و گلستان كه يكي مربوط به قبل از حمله مغول و ديگري مربوط به دوره استيلاي مغول است، انتخاب شده است كه گرچه به لحاظ اشتمال بر مضامين و نكات تربيتي و اخلاقي تا حدودي همسان هستند اما نوع بيان و رويكرد عنصرالمعالي با سعدي در روايت و توجه به مولفه هاي گفتگو تفاوت دارد. از اين رو در اين پژوهش به بررسي منطق گفتگو در اين دو اثر منثور ادب فارسي پرداخته مي شود.

The theory of thelogic of dialogue or the logic of conversation in the twentieth centurywas proposed in contrast to Saussureʹs structural linguistics and cognitive style. On the one hand, Mikhail Bakhtin in the protest of single voice of Stalin’s regime and on the other hand, the opposition of the theory of individualism and non- socialism of language that was dominant before him in the criticism domain, he proposed the theory of multiple voices and dialogue-centerd language of literature and art. Since Bakhtinconsidersthe dialogue-centered approach in the essence of art, this theory is used in reading of different works literature and art at present time. Given that the logic of conversation coming from the mono-voice, anti-dogmatic, and anti-happinesscommunity, in this study one of the darkest periods of social and literary life in Iran after the Mongol invasions has been considered.in order to demonstrate the effectiveness of the social structure dialogue-centered method of authors, two prose works of Golestan and Qaboosnamh have been concidered that one of them relates to the pre-Mongol period and the other one belongs to Mongol conquest, are selected. In spite of the facts that both works are equal with respect to contents and didactic points Onsorolmali’s approach is different from Saadi‘sapporoch from dialogue components point of view. Therefore, this paper aims to study the logic of conversation in theses two written works of Persian literature.