چالش‌هاي معادل‌يابي واژه «مجنون» در ترجمه آيات قرآن كريم بر اساس نظريّه معني در ترجمه

Challenges in Finding an Appropriate Equivalent for the Term of ‘Majnun’ in Translations of Holy Quran Based on Meaning-Oriented Theory in Translation

معادل‌يابي واژگان قرآني مستلزم ريشه‌يابي دقيق، بررسي سير تطوّر آنها و سياق آيات مي‌باشد. واژه «مجنون» در قرآن كريم، 7 بار خطاب به پيامبر اكرم(ص)، 2 بار خطاب به حضرت موسي(ع)، 1 بار خطاب به حضرت نوح(ع) و 1 بار به صورت عام نازل شده است. بر اساس نظريّه معني در ترجمه، هر كلمه‌اي كه در بافت كلام قرار مي‌گيرد، معني خود را بر كلمات قبل و بعد از خود بنا مي‌كند و خود نيز به نوعي تعيين‌كننده معناي كلمات نزديك به خود است. واژه «مجنون» در قرآن با واژه‌هايي چون «كاهن»، «ساحر»، «معلَّم» و «شاعر» آمده است. با يك نگاه اجمالي به اين كلمات و جايگاه رفيع آنها نزد عرب جاهلي، روشن مي‌شود كه واژه «مجنون» نيز از جايگاه مشابهي برخوردار بوده است. در اين پژوهش، با مراجعه به آيات مورد نظر و نيز تفسير و ترجمه آنها و تحليل عناصر تعيين‌كننده مفاهيم آيات، در پي تبيين زواياي مغفول از ديد اغلب مترجمان قرآن به زبان فارسي هستيم كه به صورت يكنواخت، تمام اين واژه‌ها را «ديوانه» ترجمه كرده‌اند. در نتيجه اين بحث مشخّص شد واژه «مجنون» كه خطاب به پيامبر(ص) نازل شده، با توجّه به مقبوليّت ايشان در جامعه قبل از بعثت و اعتقادات آنان در مورد شاعر، نمي‌تواند به معناي «ديوانه» باشد و «جن‌زده» يا خود لفظ «مجنون» كه هر دو كلمه نوعي ارتباط با جن را به ذهن مخاطب متبادر مي‌كنند، همراه با شرح و توضيح، مناسب‌ترين معادل براي واژه «مجنون» در اين آيات است.