رويكرد ريزوماتيك و درختي: دو شيوه متفاوت در آفرينش و خوانش اثر ادبي

Arboreal and Rhizomatic Approaches: Two Ways of Creating and Reading a Literary text

پيامد گفتمان درختي در آفرينش اثر ادبي، ترسيم نمودار بيپاياني از مفاهيم و واژگان تثبيتشده در جهان گذشته، حال و آينده و معرفت قاببندي شده است. چنين رويكردي در خوانش متن، مركزگرا و قلمرو محور است. در مقابل، گفتمان ريزوماتيك برهمزننده نظم پايگاني ساختار انديشهورزي است كه ايدهها، مفاهيم و موضوعات گونهگون را در شبكهاي از روابط همسطح و افقي به هم پيوند ميدهد و اثر ادبي را چونان مجموعهاي گرد هم آمده ارايه ميكند كه در خوانش آن به‌جاي جستجوي فهم معناي يكه اثر و دلالتي خاص، كاركردها و پيوندها پيگرفته ميشود. اين نوشتار، بي آنكه قصد برتري‌بخشيدن به يكي از اين دو رويكرد را داشته باشد، به طور خاص به بررسي و بازگويي آرا دلوز و متفكراني مي‌پردازد كه در نگره خود به سوژه/ ابژه، من/ ديگري، مباني فلسفي و معرفت‌شناختي گفتمان ريزوماتيك را فراهم كردهاند و در پي پاسخ به اين پرسش است كه: خوانش متنهاي ادبي با رويكرد ريزوماتيك، چگونه و تا چه پايه ميسر است؟